صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

بازخواني مواضع رهبر معظم انقلاب درباره توطئه کاهش قيمت نفت

«ضربه را با ضربه پاسخ مى‌دهيم»

بارها ما گفته‌ايم کارى کنيد که وابستگى مالى کشور به نفت کم و کم و کمتر بشود؛ خب، شما ملاحظه مي‌کنيد در ظرف مدت کوتاهى قيمت نفت را به نصف مي‌رسانند. وقتى ما وابسته به نفت باشيم، مشکل براى ما درست مي‌شود؛ اين فکر را بايد کرد

کد خبر: 5007

سقوط ناگهاني قيمت نفت در اواسط دهه ۸۰ ميلادي، سومين تحول ناگهاني بازار جهاني نفت، پس از افزايش بهاي سال‌هاي ۷۴-۱۹۷۳ و صعود مجدد قيمت‌ها در ۸۰-۱۹۷۹، به‌شمار مي‌آيد. در دهه ۷۰ ميلادي، افزايش قيمت نفت (با برنامه‌هاي اوپک)، سرمايه مالي فراواني را به خزانه کشورهاي فروشنده نفت سرازير کرد.

طبيعي بود که افزايش قيمت، به هيچ وجه نمي‌توانست مطلوبِ خريداران و نيازمندان نفت منطقه‌ي غرب آسيا و شمال آفريقا باشد. در اين شرايط بود که انقلاب اسلامي ايران، تنها يک سال مانده به فرارسيدن دهه ۸۰ ميلادي، به وقوع پيوست و جهت‌گيري سياست داخلي و خارجي ايران را دستخوش چرخشي ۱۸۰ درجه‌اي کرد. آغاز جنگ تحميليِ بعثيون عراق عليه ايران و مقاومت غيرتمندانه ملت عليه متجاوزان، بيش از پيش توجهات را به منطقه، نفت و نظام انقلابي ايران متمرکز کرد.

اوپک -«جمعِ نفتي‌هاي بزرگ جهان»-، که دهه ۷۰ را با قدرت‌نمايي‌ گذرانده بود، اين بار نتوانست وحدت نظر اعضاي خود را حفظ کند. برخي اعضاي اوپک، در بحران کاهش قيمت نفت در دهه ۸۰ ميلادي، بي‌توجه به منافع بلندمدت خود و ديگر کشورهاي عضو، نسبت به فروش انبوه نفت در بازارهاي جهاني، با شرايط آسان و قيمت ارزان و متجاوز از سهميه تعييني خود اقدام کردند. عمق اين اختلافات زماني خود را آشکارتر نشان داد که گمانه‌زني‌ها به واقعيت نزديک و نزديک‌تر مي‌شد: تضادهاي ايدئولوژيک انقلاب نوخاسته اسلامي مردم ايران با ايدئولوژي حاکم بر برخي کشورهاي همسايه، داشت معادلات «اقتصادي» را، به معادلات «سياسي» تبديل مي‌کرد.

جمهوري اسلامي ايران، از همان آغاز روند کاهش قيمت نفت، تحولات جهاني را بادقت فراواني زيرنظر گرفت. در اين ميان، آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي، در مقام رياست جمهوري اسلامي ايران، موثرترين زبان گوياي جمهوري اسلامي در سراسر روند حوادث نفت بود. آيت‌الله خامنه‌اي، افزون بر آن که به عنوان بالاترين مسئول کشور پس از بنيانگذار انقلاب حضرت امام خميني رحمه‌الله، نظارت و هدايت اداره کشور را برعهده داشتند، در سخنراني‌ها و گفتگوهاي گوناگون خود به اين معضل ناگهاني واکنش نشان مي‌دادند. تحليل‌ها و تببين‌هاي آيت‌الله خامنه‌اي، حکايت از «توطئه»اي داشت که در بحبوحه حوادث جنگ تحميلي، قصد داشت بزرگترين منبع درآمد کشور انقلابي و درحال دفاع ايران را با سختي‌هاي متعددي روبرو کند؛ توطئه‌اي که در وهله اول، ردپاي کشورهاي فرامنطقه‌اي در آن به‌روشني ديده مي‌شد: «مسأله‌ى نفت همان‌طور که قبلا هم گفتيم يک توطئه‌ى تمام عيار است. در درجه‌ى اول عليه جمهورى اسلامى و برخى کشورهاى مترقى ديگر در اين منطقه و در درجه‌ى بعد عليه همه‌ى ملتها و همه‌ى کشورهاى توليدکننده‌ى نفت. پديدآورنده‌ى اين توطئه هم در اصل دولت انگليس است که در بحبوحه‌ى اين پيروزى رزمندگان اسلام که احتمال مى‌دادند به خاطر اين پيروزى يک قدرى وضع نفت از لحاظ خريداران دچار دشوارى بشود و قيمت نفت بالا برود، براى پيشگيرى و مقابله‌ى با اين احتمال بالا رفتن قيمت، باز در اين بحبوحه قيمت را پائين آورد.» (۱)

در اين ميان، خبرهايي به گوش مسئولان جمهوري اسلامي مي‌رسيد که بعضي کشورهاي عضو اوپک، به‌دلايلي قصد همراهي با سياست کاهش قيمت نفت را دارند. آيت‌الله خامنه‌اي در يکي از خطبه‌هاي نماز جمعه، از اين اقدامات پنهان در حضور ملت پرده برداشتند:
«اين يک توطئه‌ى استکبارى بزرگ است و ما احتمال مى‌دهيم البته به صورت يقين نمى‌گوئيم و کسى را هم متهم نمى‌کنيم فعلا، اما احتمال مى‌دهيم که در داخل اوپک هم برخى از توليدکنندگان با اين توطئه‌ى جهانى که عليه اوپک هست متأسفانه همکارى کرده باشند. خدا کند اين احتمال درست نباشد و ما اين را درست نفهميده باشيم و الا کار مشکل خواهد شد براى آن کشورها و آن دولتهايى که يک چنين توطئه‌ى خبيثانه‌اى را عليه اوپک و عليه ملتهاى خودشان با دشمنان اين ملتها در آن همدستى کرده باشند؛ اين يک توطئه است. ما تلاش اصلى خودمان را در اين راه گذاشتيم که با اين توطئه مقابله کنيم و مقابله هم کرديم.» (۲)

اين در حالي بود که در همان هنگام، برخي ديگر از کشورهاي عضو و حتي فروشندگان نفت خارج از اوپک مانند کشورهاي آمريکاي لاتين از وضع به وجود آمده ناراضي بودند.: «بيشتر کشورهاى عضو اوپک از اين وضع ناراحتند. فرستاده‌هايى که ما فرستاديم که به کشورهاى آفريقائى که توليدکننده‌ى نفت بودند، چه به کشورهاى امريکاى لاتين، مثل ونزوئلا و مکزيک که توليدکننده‌ى نفت بودند، اگر چه بعضيشان عضو اوپک هم نيستند و هيأتهايى که بعدا هم مى‌فرستيم به کشورهاى ديگر همه اين حقيقت را به ما نشان مى‌دهد که بيشتر اين کشورهاى توليدکننده‌ى نفت از اين وضع ناراحتند. يعنى ميليونها انسان از اين توطئه ضربه خواهند ديد و ضرر خواهند کرد.» (۳)

با اين حال، آيت‌الله خامنه‌اي، تنها ده روز پس از خطبه نماز جمعه تهران، در يک گفتگوي راديويي، درباره برخي عناصر دخيل در بحران نفتي، صريح‌تر صحبت کردند: «چيزى که مايه‌ى تأسف ماست اين است که متأسفانه برخى از اعضاى اوپک در اين کار در اين توطئه برخورد قوى و قاطع لازم را نکردند و حتى قرائنى وجود دارد که به ما مى‌گويد که اينها در اصل اين توطئه شرکت هم داشتند، و ما نمى‌توانيم به آسانى از سر اين قضيه بگذريم. برخى از کشورها در برخورد با اين توطئه خوب آمدند مثل کشورهاى الجزائر و ليبى که در اين اجلاس سه‌جانبه‌اى که با ما داشتند مواضع‌شان را به صورت قاطع اعلام کردند، لکن برخى ديگر از کشورها مثل عربستان و کويت متأسفانه هيچگونه همکارى و همراهى در اين مورد نکردند. حتى سعودي‌ها اعلان کردند که در مورد فروش نفت خودشان، خودشان تصميم‌گيرنده هستند و پاى‌بند به تعهدات اوپک نيستند در حالي که پاى‌بند بودن عربستان به تعهدات اوپک اين براى عربستان ضررى ندارد، اين براى آنها فايده دارد.» (۴)

جمهوري اسلامي، در برابر اين ناسازگاري برخي کشورهاي عضو اوپک با منافع مجموعه کشورهاي فروشنده نفت، به‌شدت کوشيد که در ابتدا، «خيرخواهانه» عمل کند. استدلال اين بود که ضربه به اوپک به هر دليلي، به کشور ضربه‌زننده هم آسيب خواهد زد و کاهش قيمت نفت براي عاملان آن هم خطرناک خواهد بود:
«آنچه که عربستان دارد مى‌گويد که مى‌خواهد انجام بدهد، يعنى خودش تنها تصميم‌گيرى بکند، در ميزان توليدش و در مورد قيمت، اين به زيان خود عربستان هم هست. اگر آنها پاى‌بند به تعهدات اوپک بمانند و همکارى با اوپک را نقض نکنند، اين به زيان آنها نيست به نفعشان هست. البته اين برخورد با اوپک يک برخورد غيرقابل تحملى است اين ضربه‌اى به اوپک است، ضربه‌اى به ملت‌هاى اسلامى است و ما بايد بگوئيم ضربه را با ضربه پاسخ مى‌دهيم. ما نمى‌توانيم در مقابل اين قضيه بى‌تفاوت بمانيم. به خصوص که اين به ما فقط مربوط نمى‌شود، بسيارى از ملتهاى اوپک از ما خيلى بيشتر ضربه مى‌بينند.» (۵)

با اين حال، اين خيرخواهي باعث نمي‌شد که موضع قاطعانه نظام انقلابي ايران پنهان بماند. آيت‌الله خامنه‌اي، همان موقع هشدار دادند که جمهوري اسلامي، حربه‌هاي قاطع‌تري هم براي مقابله با اين جريان در اختيار دارد:
«ما مرز طولانى‌اى در آبهاى خليج فارس داريم و مجوز هم براى اين که در اين زمينه‌ها اقدام قاطعى بکنيم از لحاظ افکار عمومى عالم و از لحاظ قوانين بين‌المللى وجود دارد. زيرا که برخى از کشورها اعلان کردند و قبول کردند که براى عراق نفت مى‌فروشند. عراق يک کشور در حال جنگ هست با ما و همان‌طور که همه‌ى دنيا قبول دارند که ما کشتى‌هاى تجارتى را در تنگه‌ى هرمز و در گذرگاه اين کشتى‌ها مى‌توانيم بازرسى کنيم تا ببينيم که آيا براى عراق چيزى دارد يا ندارد و همين‌طور همه قبول خواهند کرد اگر ما يک روزى تصميم بگيريم که نفتى را که براى عراق فروش مى‌رود مصادره کنيم يا روى آن نظارت داشته باشيم. بنابراين همان‌طور که ملاحظه مى‌کنيد اين کشورها که الان دم از ناسازگارى با اوپک مى‌زنند خيلى هم آسيب‌پذير هستند. ما مايل هستيم که باز هم به اين کشورها توصيه کنيم، تأکيد کنيم که همکارى با اوپک را بر عدم همکارى با اوپک ترجيح بدهند، زيرا که اين متضمن نفع خود آنهاست و نفع اوپک هم هست.» (۶)

تاکيد رهبر انقلاب بر مقابله هماهنگ با کاهش قيمت نفت در ديدار رئيس جمهور ونزوئلا [۲۰ دي‌ماه ۱۳۹۳]
اين قاطعيت، تنها به اعلام موضع مسئولان کشور محدود نبود. آيت‌الله خامنه‌اي در ديدار با دانشجويان دانشگاه تهران، و در پاسخ به دانشجويي که از «فعال‌نبودن سياست خارجي کشور» انتقاد مي‌کرد، برخي از اقدامات قاطع مسئولان وزارت خارجه در مقابله با توطئه کشور همسايه را به عنوان شاهد، بيان کردند:
«در حدود شايد پنجاه پيک، حدودا، پنجاه پيک ما به کشورهاى مختلف از طريق وزارت خارجه فرستاديم و اين کارى است که وزارت خارجه طبعا مى‌کند ديگر، البته عده‌اى با پيام من رفتند، عده‌اى با پيام وزير خارجه رفتند، شايد چند نفرى با پيام آقاى نخست‌وزير رفتند و پيامهاى مختلف به کشورهاى مختلف نه، تلاششان خيلى خوب بوده و محافظه‌کارانه هم نيست. ما عربستان سعودى همين اخيرا باز ما چون از آن روز تا حالا سه هيأت از طرف ما به عربستان سعودى رفتند، سه پيک. هرکدام رفتند درباره نفت و درباره‌ جنگ مطالبى را گفتند، همين آخرى که رفت آن‌جا جورى حرف زده که برادر پادشاه عربستان سعودى گفته شما مى‌خواهيد تهديد کنيد ما را؟ اگر تهديد مى‌کنيد من حاضر نيستم گوش کنم، ايشان گفته که نه حالا شما گوش کنيد به نفعتان است به صرفه‌تان است که گوش کنيد و ادامه داده همان حرفها را مجددا گفتند يعنى لحن خيلى قوى و قاطع، البته ما تهديد نمى‌خواهيم بکنيم کسى را، اين را من بگويم و ما اعلام هم خواهيم کرد موضع رسمى ما اين است. ما کشورهاى منطقه را نمى‌خواهيم تهديد کنيم، اينها با جوسازى مى‌خواهند اينجور وانمود کنند که ايران ما را تهديد کرده و در مقابل تهديد از آمريکا امتياز بگيرند، کمک بگيرند يا نيروى نظامى درست کنند و عملا ما را تهديد کنند.» (۷)

ماهيت حوادث امروز نفت جهان، چندان هم متفاوت از ماهيت حوادث بيست و چند سال پيش نيست. حضرت آيت‌الله خامنه‌اي، همان موقع بهترين راه‌ کاهش خسارات چنين اقدامات خصمانه‌اي را تنها و تنها در نگاه به درون و استقلال اقتصادي مي‌ديدند:
«نفت اپک ... تأثير تعيين‌کننده‌اى درحيات دنيا -نميشود گفت در اقتصاد دنيا- اصلا در حيات جهان داشت، اينجور دارند ضدش [عمل] ميکنند، و ناگهان قيمت را ازبيست‌وشش [دلار] آوردند به نصف... يعنى دنيا اينجور است، دنيا بى‌رحم است حتى در مقابله‌ى با اپک - که تشکيلاتى است با آن عظمت و يک عده صادرکننده‌ى محکم که اينها دنيا را دارند اداره ميکنند- اينجور با آن بازي ميکنند و له‌اش ميکنند. بنابراين ما بايد حساب کار خودمان را داشته باشيم.» (۸)

اين همان راه‌حلي است که امروز هم بهترين و موثرترين راهکار کاستن از اثرات اقدامات خصمانه هميشگي برخي دشمنان است:
«بارها ما گفته‌ايم کارى کنيد که وابستگى مالى کشور به نفت کم و کم و کمتر بشود؛ خب، شما ملاحظه مي‌کنيد در ظرف مدت کوتاهى قيمت نفت را به نصف مي‌رسانند. وقتى ما وابسته به نفت باشيم، مشکل براى ما درست مي‌شود؛ اين فکر را بايد کرد. از جمله‌ى بزرگ‌ترين مسئوليت‌هاى مسئولين کشور همين است که کارى کنند اگر دشمن دلش نخواست تحريم را بردارد، به رونق کشور و پيشرفت کشور و رفاه مردم ضربه‌اى وارد نشود؛ راه آن چيست. راه آن اين است که مراجعه کنيم به درون کشور، به درون ملت، از نيروهاى درونى کشور استفاده کنيم.» (۹)

۱) ۱۳۶۴/۱۱/۲۵
۲) همان
۳) همان
۴) مصاحبه راديويي، ۱۳۶۸/۱۲/۵
۵) همان
۶) همان
۷) بيانات در پاسخ به سوالات در دانشگاه تهران، ۱۳۶۴/۱۲/۱۴
۸) ديدار با وزير، معاونان و مشاوران وزارت معادن و فلزات، ۱۳۶۴/۱۲/۱۵
۹) بيانات در ديدار مردم قم، ۱۳۹۳/۱۰/۱۷

khamenei.ir/

نظرات بینندگان

ارسال نظر