صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

ايران، الگوي ترکيه براي نفوذ در جهان عرب

مصري‌ها و ناظران عربي مي‌گويند سياستي که اردوغان و حزب عدالت و توسعه در سال‌هاي اخير در قبال کشورهاي عربي دنبال کرده‌اند به گونه‌اي است که از آن بوي دخالت در امور داخلي اين کشورها استشمام مي‌شود.

کد خبر: 4975

مصري‌ها و ناظران عربي مي‌گويند سياستي که اردوغان و حزب عدالت و توسعه در سال‌هاي اخير در قبال کشورهاي عربي دنبال کرده‌اند به گونه‌اي است که از آن بوي دخالت در امور داخلي اين کشورها استشمام مي‌شود.
آشتي قطر و مصر به روشني دولت ترکيه را دستپاچه کرده است، اين دستپاچگي را به روشني در اظهارات بولنت ارينش، معاون نخست وزيري ترکيه که صحبت از تمايل کشورش به آشتي با مصر و کشورهاي عربي حوزه خليج فارس کرد، مي توان ديد. وي گفت منتظر گام هايي از سوي قاهره براي اثبات حسن نيتش بر سر اخوان المسلمين هستيم تا تلاش هاي خود را در اين زمينه آغاز کنيم.
به گزارش روزنامه الحيات، چاپ بيروت، اظهارات ارينش حکايت از چند دستگي در ديدگاه هاي دولت و رئيس جمهوري ترکيه، رجب طيب اردوغان در رابطه با مصر و کشورهاي عربي حوزه خليج فارس دارد. همچنين سطح پرداختن به اين موضوع به روشني نشان مي دهد تا چه اندازه اين مساله بحران ديپلماتيک خفقان آوري براي ترکيه ايجاد کرده و بر اقتصاد اين کشور نيز تاثير گذاشته است.
تحرکات ترکيه بعد از آن آغاز شد که آنکارا احساس کرد که دايره محاصره منطقه اي اش بيش از پيش تنگ شده است. به ويژه بعد از آن که روابط قطر، متحد استراتژيک و تنها هم پيمان عربي اش با مصر به حالت عادي بازگشت. اکنون ترکيه به اين باور رسيده است که اين تغيير روابط مي تواند مشکلاتي را براي آنکارا در منطقه ايجاد کند و آن را در کنار اخواني ها تنها بگذارد. اگرچه ارينش از آن چه آنکارا «کودتا» در مصر مي نامد کوتاه نيامد اما براي نخستين بار صحبت از «وجود واقعيتي جديد در مصر کرد که مورد قبول جامعه جهاني است و لازم است که آنکارا نيز در روابطش با آن تجديد نظر کند.» وي همچنين بر لزوم تقويت روابط ميان آنکارا با قاهره و کشورهاي عربي حوزه خليج فارس تاکيد کرد و گفت: «ما روابط قديمي با کشورهاي عربي از جمله امارات متحده عربي و عربستان داريم و مي دانيم که مسائل امنيتي سبب شدند تا آنها مواضعي مخالف با مواضع ترکيه در قبال مصر بگيرند و اين مساله قابل فهم است.»
بعد از اظهارات ارينش، مولود جاوش اوغلو، وزير امور خارجه ترکيه سفراي کشورهاي عربي را به شامي ويژه دعوت کرد و ضمن تکرار اظهارات معاون نخست وزير گفت: «آرام کردن فضا لازم است، ما بايد اختلافات را کنار بگذاريم و به فکر توسعه روابط ترکيه با همه کشورهاي عربي باشيم.»
پيش از اين رجب طيب اردوغان از هيچ گونه فرصتي براي حمله به عبدالفتاح السيسي، رئيس جمهوري مصر و دولت او فروگذار نمي کرد، حتي در ديدارهاي شخصي اش از همه عرف هاي ديپلماتيک عبور مي کرد و به اختلافات سياسي رنگ و بوي شخصي و فردي مي داد. اما به نظر مي رسد دولت ترکيه قصد دارد تغييري در اين رويه بدهد و گويا اين مساله نيز متاثر از تغيير رفتار دولت قطر و شخصا شيخ تميم بن حمد، امير اين کشور در قبال اخوان المسلمين و آغاز فصلي تازه از روابط با مصر است. يک منبع ديپلماتيک ترک در اين باره مي گويد: «حقيقت اين است که ما از توانايي هاي اين امير جوان که توانست رفتارهاي انفعالي اردوغان را کنترل کند، شگفت زده شديم، ما به روشني مي بينيم که او بر اردوغان تاثير مي گذارد به گونه اي که در سفر اخيرش وقتي به همراه اردوغان کنفرانس مطبوعاتي برگزار کرد، توانست بر اردوغان تاثير بگذارد و او کوچک ترين اشاره اي به مصر نکرد.»
سوالي که اکنون مطرح مي شود اين است که تا چه اندازه شانس براي ترکيه و مصر و کشورهاي عربي براي آشتي با يکديگر وجود دارد؟ با توجه به اظهارات ارينش آيا ممکن است عملا تحرکي صورت بگيرد؟
بسيار سخت مي توان گفت که اظهارات ارينش تحرکي عملي به وجود آورد. اختلافات سياسي ميان دو طرف آن قدر عميق است که نمي توان به راحتي با اشاره به روابط دوستي قديمي و مصالح مشترک از آن عبور کرد. مشکلات شخصي اي که اردوغان با کشورهاي عربي به ويژه عبدالفتاح السيسي دارد، آن طور که مصري ها مي گويند، حداقل نياز به عذرخواهي رسمي دارد. آنها مي گويند سياستي که اردوغان و حزب عدالت و توسعه در سال هاي اخير در قبال کشورهاي عربي دنبال کرده اند به گونه اي است که از آن بوي دخالت در امور داخلي اين کشورها استشمام مي شود و شباهت بسياري به رفتارها و تلاش هاي ايران براي کنترل و سيطره بر جهان عرب دارد. اگر چه مساله حمايت از اخوان المسلمين و ايستادن در کنار آنها در تمامي پرونده ها به نقطه اختلافي ميان ترکيه با کشورهاي عربي تبديل شده است اما از اين فراتر ترکيه تلاش دارد با استفاده از فرصت هايي که پس از بهار عربي به وجود آمده در امور داخلي کشورهاي عربي ديگر دخالت کند و همان طور که ايران با رهبري پرونده شيعيان در جهان عرب در تمامي نقاط اين منطقه نفوذ دارد، ترکيه نيز مي خواهد با همين شيوه اما به عنوان مدافع از حقوق سني ها در جهان عرب نفوذ کند.
در اين جا بحث حمايت ترکيه از داعش و جبهه النصره نيز مطرح است. علي رغم اين که ترکيه با کشورهاي عربي حوزه خليج فارس در حمايت از گروه هاي مسلح مخالف سوري همکاري کرد اما به تنهايي اجازه ورود به گروه هاي مسلح خارجي به داخل سوريه داد و از مدافعان اوليه جبهه النصره – که کشورهاي عربي و امريکا از همان ابتدا آن را شبکه تروريستي وابسته به القاعده دانستند – بود و نقشي مهم در تولد داعش از رحم آن داشت. در حال حاضر اختلافات عربي – ترکيه در پرونده سوريه منحصر به مواضع ترکيه در دفاع از داعش و جبهه النصره است.
همچنين در پرونده ليبي، مصر و امارات و عربستان از پارلمان منتخب قانوني و دولت عبدالله الثني حمايت مي کنند در حالي که ترکيه پشتيبان کنگره ملي که دوران صلاحيت آن به پايان رسيده و گروه هاي اسلام گرا در اين کشور است.
در پرونده ليبي در حالي که در روزهاي اوليه تشکيل پارلمان منتخب، رجب طيب اردوغان نماينده ويژه خود را به ليبي فرستاد و اعلام کرد که پارلمان و دولت جديد اين کشور را به رسميت مي شناسد اما بلافاصله از اين رفتار خود روي گرداند و آنکارا اعلام کرد پروازهاي منظم به مصراته برقرار مي کند. کاري که باعث ايجاد شبهه نزد اعراب شد مبني بر اين که مبادا هواپيماهاي ترکي فعال در اين خطوط در حال انتقال اسلحه به ليبي هستند.
به اين ترتيب به اعتقاد کارشناسان اختلافات ترکيه و اعراب عميق تر از آن چيزي است که گمان مي رود. براي همين براي عبور از اين مرحله نياز به تحرکات سياسي بيشتري احساس مي شود. وانگهي بسياري اين سوال را مي پرسند که ارينش به نمايندگي از چه کسي اين اظهارات را بيان کرد؟ آيا رجب طيب اردوغان واقعا قانع به حرف هاي او است؟ آيا واقعا مي توان به اين نوع از تحرکات دولت و ارينش اعتماد کرد در حالي که حرف اول و آخر را در ترکيه اردوغان مي زند؟ / دیپلماسی ایرانی

نظرات بینندگان

ارسال نظر