صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

خیزغرب برای اورانیوم 5% منشا خبر انتقال اورانیوم به روسیه چه بود؟

خیز غرب برای اورانیوم 5 درصدی ؛ منشاء خبر انتقال اورانیوم به روسیه چه بود؟ درست زماني كه مذاكرات در ساكن‌ترين وضعيت خود در چند ماهه اخير به سر مي‌برد، انتشار خبري از سوي يك رسانه غربي فضاي موجود را تحت‌تاثير قرار داده است.

کد خبر: 4517

درست زماني كه مذاكرات در ساكن‌ترين وضعيت خود در چند ماهه اخير به سر مي‌برد، انتشار خبري از سوي يك رسانه غربي فضاي موجود را تحت‌تاثير قرار داده است.

ماجرا از اين قرار است كه آسوشيتدپرس نوشته كه ايران و آمريكا به توافقي دست يافته‌اند كه بر‌اساس آن تهران مواد هسته‌اي خود را به روسيه انتقال مي‌دهد.برخي منابع مي‌گويند ايران و آمريكا به توافقي موقت دست يافته‌اند كه بر‌اساس آن قرار است تهران بخش اعظم مواد هسته‌اي قابل استفاده براي ساخت تسليحات اتمي! را به روسيه انتقال دهد. اين خبرگزاري انگليسي، توافق مذكور را يكي از توافقات گفت‌وگوهاي اخير پس از تمديد هفت‌ماهه توافقنامه ژنو اعلام كرده است. دو ديپلمات در گفت‌وگو با خبرگزاري آسوشيتدپرس مدعي شدند كه مذاكره‌كنندگان در گفت‌وگوهاي هسته‌اي كه در ماه دسامبر (26 آذرماه) برگزار شد براي اولين بار توانستند به دستورالعملي دست يابند كه ضمن مشخص كردن حوزه‌هاي توافق احتمالي، رويكردهاي مختلف براي حل مناقشات باقيمانده را هم مشخص مي‌كند.

اين خبر كه البته با تكذيب وزير خارجه و سخنگوي وزارت خارجه مواجه شده آنجا اهميت بيشتري مي‌يابد كه پيش از اين با اظهار‌نظر ريابكوف مواجه بوديم: «موافقتنامه كشورم با ايران درباره خروج مواد هسته‌اي شايد بخشي از توافق نهايي ايران و شش قدرت جهاني باشد.»، «براي توافق روي الگويي خاص براي انتقال مواد هسته‌اي ايران به روسيه براي توليد سوخت هسته‌اي براي رآكتور بوشهر تمام پارامترهاي توافق‌نهايي بايد ابتدا هماهنگ شوند. شركاي ما مي‌دانند كه چنين فرصتي وجود دارد. ما تنها پس از طرح‌ ترتيبات كلي بايد تمام مسائل مرتبط با آن را در نظر بگيريم.»، «چنين توافقي بين مسكو و تهران ممكن است بخشي از توافقنامه شود تا به هدف اصلي اين توافق كمك كند؛ يعني احياي اعتماد جامعه بين‌المللي درباره ماهيت صلح‌آميز برنامه هسته‌اي ايران»، «بدون يك توافق مشترك نمي‌توان به اين امر دست يافت اما كمك خواهد كرد كه به يك مصالحه مشترك نزديك شويم، ««فكر مي‌كنم كه فرصت دستيابي به توافق در حال ظهور است. در اين نشست تمام مسائلي كه مانع دستيابي به يك توافق بوده و منابع كليدي اختلاف هستند، مورد بررسي قرار گرفتند. تمام طرف‌ها بدون استثنا ايده‌هاي بيشتري را مطرح كردند. اين اراده وجود دارد كه تمام اين ايده‌ها به نحوي كنار هم گذاشته شوند تا مصالحه‌اي كليدي در زمان مقرر به دست آيد.»

اين خبر آنقدر اهميت دارد كه جستار پيرامون چرايي و زمينه‌هاي طرح آن به لحاظ فني مي‌تواند دورنمايي مهم از ناگفته‌هاي پرونده هسته‌اي را فاش كند.

از‌ تركيه تا روسيه

واقعيت اين است كه اين اولين بار نيست كه بحث خروج مواد از ايران مطرح شده است. نگاهي به تاريخ چند‌ساله مذاكرات هسته‌اي نشان مي‌دهد كه حتي يكبار سه رئيس‌جمهور در تهران با امضاي توافقنامه‌اي در اين مورد به نتيجه‌اي مهم رسيده بودند. روساي‌جمهور ايران، برزيل و‌تريكه 27 ارديبهشت 1389 با توافقنامه‌اي ده‌بندي را به تصويب رساندند كه بر‌‌اساس آن مواد هسته‌اي ايران به‌تركيه انتقال مي‌يافت. مهمترين بخش اين توافقنامه به ماده پنج‌اختصاص داشت: 1200 كيلوگرم سوخت اورانيوم كمتر غني‌‌شده در‌ تركيه به صورت امانت نگهداري شود - كه در مالكيت ايران خواهد بود - و ايران و آژانس امكان نظارت بر آن را دارند.

در ماده شش اين توافقنامه نيز تصريح شده بود: «جمهوري اسلامي ايران موافقت خود را در مورد موارد فوق به آژانس بين‌المللي انرژي اتمي ‌ظرف هفت روز اعلام مي‌كند و متناسب با درخواست گروه وين (روسيه، فرانسه، آمريكا و آژانس بين‌المللي انرژي اتمي) جزئيات بيشتري درباره‌ تبادل سوخت از طريق توافقنامه خطي و ‌ترتيبات مربوط به توافقنامه ايران و وين كه متعهد به تحويل 120 كيلوگرم سوخت اورانيوم مورد نياز راكتور تهران مي‌باشند، شرح داده خواهد شد.» ماده هفت اين توافقنامه بر اين نكته تاكيد دارد از زماني كه گروه وين توافق خود را اعلام كند طرفين خود را ملزم به اجراي ماده شش مي‌دانند و ايران نيز موافقت خود را با انتقال 1200 كيلوگرم اورانيوم كمتر غني شده (

LEU) اعلام مي‌كند و گروه وين نيز متعهد مي‌شود 120 كيلوگرم سوخت مورد نياز راكتور تهران را به ايران تحويل دهد.

در ماده هشت نيز پيش‌بيني شده است در صورتي كه مفاد اين توافقنامه مورد توجه قرار نگيرد حسب درخواست ايران، ‌تركيه سوخت را به ايران برگشت دهد. اما اين بيانه چرا و در چه شرايطي امضا شده بود. نگاهي به روند مذاكرات هسته‌اي در آن دوران نشان مي‌دهد كه وزارت امور‌خارجه و شخص محمود احمدي‌نژاد در آن برهه هنوز از تاثيرگذاران پرونده هسته‌اي بوده‌اند. رايزني‌هاي موازي دولت و شوراي عالي امنيت‌ملي براي فراهم آمدن شرايط بهتر مذاكره با اين واكنش كرولي، سخنگوي وزارت امور خارجه آمريكا مواجه شده بود: «ايران طي ماه‌ها اشكالي از مبادله سوخت را پيشنهاد داد كه هيچ يك از آنها به نگراني اصلي بين‌المللي درباره روند برنامه هسته‌اي ايران نمي‌پردازد.»

سخنگوي وزارت خارجه آمريكا گفته بود: «اگر ايران خواهان مبادله‌اي است كه نه تنها نياز بحق ايراني‌ها را برآورده سازد، بلكه به نگراني‎هاي اصلي بين‌المللي درباره برنامه هسته‌اي ايران نيز توجه كند، ما مي‌توانيم آن را به بحث بگذاريم. اما متاسفانه ايران با هيچ نوع پيگيري بامعنايي ادامه نداد.» كرولي اظهار داشته بود: «در مركز پيشنهاد آژانس اين موضوع قرار دارد كه ايران ميزان قابل ملاحظه‌اي از سوخت اورانيوم خود را منتقل كند و ميزان متناظري سوخت متناسب با رآكتور تحقيقاتي تهران دريافت كند. ايران هرگز با اين مورد موافقت نكرده است.» مرور اوراق تاريخي آن دوران نشان مي‌دهد كه آمريكايي‌ها آن زمان هم اصرار بر خروج مواد هسته‌اي از ايران داشته‌اند و بيانيه تهران نيز براي خروج از بن‌بست هسته‌اي تلاشي از سوي دولت قبل براي رسيدن به توافق بوده است.

ماجرا چيست؟

آمريكايي‌ها كه اكنون به طرف اصلي مذاكرات هسته‌اي تبديل شده‌اند چرا اصرار به خروج مواد هسته‌اي دارند و آنچه مي‌خواهند دقيقا چيست؟

ايران در طول سال‌هاي گذشته ميزان مشخصي اورانيوم 20 درصد و پنج درصد توليد كرده بود كه در توافق ژنو تصميمي در مورد آن گرفته شد. در‌ ترجمه رسمي وزارت امورخارجه ايران از متن توافقنامه ژنو در بند عناصر گام اول چنين آمده است: «نيمي ‌از اورانيوم موجود غني‌شده 20 درصد را به صورت اكسيد 20 درصد براي توليد سوخت راكتور تحقيقاتي تهران ذخيره نمايد. بقيه

UF6 20 درصد را به مواد كمتر از پنج درصد رقيق نمايد. خط برگشت‌پذير نيز وجود نداشته باشد.»

در اين توافقنامه بندي وجود دارد كه توضيحاتي در ذيل سند (پي‌نوشت) ارائه شده است.

- ايران اعلام مي‌كند كه فعاليت‌هاي خود در تاسيسات سوخت هسته‌اي نطنز، فردو يا راكتور اراك را كه توسط آژانس با نام

IR-40 شناسايي مي‌شود، بيش از اين گسترش نخواهد داد.

1- به اين معني كه طي شش ماه، ايران به سانتريفيوژهايي كه نصب شده‌اند ولي غني‌سازي اورانيوم انجام نمي‌دهند گاز

UF6 تزريق ننمايد. سانتريفيوژهاي اضافي نصب ننمايد. ايران اعلام مي‌كند كه طي شش ماه اول سانتريفيوژهاي موجود را با سانتريفيوژهايي از همان نوع جايگزين مي‌كند.

2- در چهار آبشار سايت فردو كه در حال حاضر غني‌سازي اورانيوم انجام مي‌دهند، از اين پس غني‌سازي بالاي پنج درصد انجام نخواهد گرفت و ظرفيت غني‌سازي افزايش نخواهد يافت. گاز

UF6 به دوازده آبشار ديگر تزريق نمي‌شود تا در وضعيت غيرعملياتي باقي بمانند. بين آبشارها اتصال وجود نخواهد داشت. ايران اعلام مي‌كند كه طي شش ماه اول، سانتريفيوژهاي موجود را با سانتريفيوژهاي همان نوع جايگزين مي‌كند.

پس بر‌اساس همين توافق ايران ديگر داراي اورانيوم 20 درصد نيست و ديگر اجازه توليد آن را نيز ندارد و آنچه باقي مانده مقدار مشخصي اورانيوم پنج درصد است. حالا آمريكايي‌ها چشم به ذخاير اين مواد در ايران دوخته‌اند وفشارهايي را بر آن آغاز كرده‌اند. انتشار خبر

AP نيز در همين راستا ارزيابي مي‌شود.

اما ايران چه ميزان اورانيوم پنج درصد دارد؟

بنابر گزارش آمانو پس از توافق ژنو تا خردادماه 93، ايران 8475 كيلوگرم اورانيوم پنج درصد خود را حفظ كرده بود اما در حدفاصل خردادماه تا شهريورماه امسال، اين مقدار، 710 كيلوگرم كاهش پيدا كرده و به رقم 7765 رسيده است.

منتقدان مذاكرات هسته‌اي مي‌گويند اقدام عجيب در كاهش ذخاير فعلي اورانيوم پنج درصد، گزاره‌اي است كه فراتر از تعهدات ايران در توافق ژنو به حساب مي‌آيد.اين اقدام از آن جهت فراتر از امتيازات و تعهدات گسترده است كه ايران متعهد شده بود از زمان اجراي توافق ژنو، مقدار اورانيوم جديد پنج درصدي كه توسط ايران توليد مي‌شود به اكسيد تبديل شود، نه آنكه اورانيوم‌هاي پنج درصدي كه پيش از توافق، توليد و ذخيره شده بود نيز از بين برود.

در توافق ژنو در اين باره آمده است: «هنگاميكه خط تبديل

UF6 غني شده تا پنج درصد به UO2 آماده گرديد، ايران تصميم گرفته است مواد UF6 جديدا غني شده تا سطح پنج درصد طي دوره شش ماهه را به اكسيد تبديل كند، همان گونه كه در برنامه عملياتي كردن تأسيسات تبديل، به آژانس بين‌المللي انرژي اتمي ‌اعلام كرده است.» در برگه اطلاع‌رساني كاخ‌سفيد (فكت شيت) در توضيح اين امتياز ايران آمده است: «ايران تعهد كرده است پيشروي در زمينه توليد ذخاير اورانيوم 3/ 5 درصدي را متوقف كند: ذخاير اورانيوم پنج درصدي خود را افزايش ندهد، بدين‌ترتيب به مقدار ذخاير در پايان شش ماه افزوده نمي‌شود و توليدات جديد نيز به شكل اكسيد در مي‌آيد.»

منتقدان مي‌گويند اين امتياز ايران در توافق ژنو براي غرب امتياز بزرگي به حساب مي‌آمد چرا كه با اكسيد كردن اورانيوم پنج درصد جديد ايران، ذخاير آن افزايش پيدا نمي‌كند و اين يعني اينكه ظرفيت ايران براي توليد اورانيوم 20 درصد محدود باقي مي‌ماند. چرا كه براي توليد 500 كيلوگرم اورانيوم20درصد (حداقل اورانيوم مورد نياز براي

breack out – قابليت فرار هسته‌اي) پنج تن اورانيوم پنج درصد نياز است. به همين دليل است كه مقامات غربي به منظور دور نگه داشتن ايران از قابليت توليد اورانيوم 20 درصد، علاوه بر توقف فرآيند توليد 20 درصد، توانستند امتياز اكسيد كردن اورانيوم‌هاي پنج درصد جديدا توليد شده را بگيرند و در گام نهايي به دنبال آن هستند اين ذخاير را به 500 كيلوگرم كاهش دهند تا ايران به صورت جدي از فرآيند توليد اورانيوم 20 درصد دور بيفتد.

نقش روسيه

بهتر است نگاهي دقيق‌تر به اين ماجرا بيندازيم. بايد اين سوال را مطرح كنيم كه غير از آمريكايي‌ها چه كساني از خبر انتقال‌مواد از ايران سود مي‌برند؟ در جواب اين سوال شايد بتوان اينگونه تحليل كرد: «در ماه‌هاي گذشته بارها موضوع انتقال مواد هسته‌اي ايران به روسيه مطرح شده است كه هربار مقامات ايراني به صراحت آن را رد كرده‌اند. نقش و اهميت سياست روسيه در پرونده هسته‌اي ايران از ويژگي‌هاي متمايز برخورداربوده است.»

در اين ميان، برخي تحليلگران با نگاه ‌ترديد‌آميز به نقش‌آفريني روسيه در مذاكرات هسته‌اي ايران و غرب نگاه كرده و برخي ديگر معتقد به نقش ميانجي اين كشور در موضوع هسته‌اي كشورمان هستند. پس از اين كه كشورهاي مذاكره‌كننده با ايران از سه كشور اروپايي (انگليس، فرانسه، آلمان) فراتر رفت و سه كشور عضو دائم شوراي امنيت (آمريكا، چين و روسيه) نيز به مذاكرات پيوستند، روند مذاكرات با تغييرات مثبت و منفي فراواني روبه رو شد. دراين ميان نقش روسيه به‌عنوان يكي از اعضاي دائم شوراي امنيت كه به دليل تنش با غرب روابط به ظاهر مثبت و سازنده‌اي با كشورمان دارد از اهميت بيشتري برخوردار است. روسيه در مذاكرات هسته‌اي با ايران از سه اهرم وتو در شوراي امنيت سازمان ملل، نقش‌آفريني در روند مذاكرات هسته‌اي با گروه 1+ 5 و روابط دوجانبه برخوردار بوده است.

شايد بتوان گفت كه در اين بين راي وتوي روسيه مي‌توانست مهم‌ترين ابزار براي تاثير در پرونده هسته‌اي ايران باشد كه اين كشور به همه قطعنامه‌هاي شوراي امنيت عليه ايران راي مثبت داد و تصويب شد.

بنابراين امروز ابزار وتو در دست روسيه كمترين اهميت را در مذاكرات هسته‌اي دارد، زيرا پس از توافق هسته‌اي مقدماتي ژنو (بيستم جولاي) شوراي امنيت تلاشي براي تصويب قطعنامه‌اي جديد عليه ايران نكرده است. در ماه‌هاي گذشته بارها موضوع انتقال مواد هسته‌اي ايران به روسيه مطرح شده كه هربار مقامات ايراني به‌صراحت آن را رد كرده‌اند. اگر به سابقه پرونده هسته‌اي ايران نگاهي بياندازيم مشخص مي‌شود كه خروج اورانيوم ازايران پيش‌تر نيز سابقه داشته است. در جديد‌ترين خبر‌سازي، هفته گذشته خبرگزاري آسوشيتدپرس با انتشار خبري به نقل از برخي منابع، مدعي شد كه ايران و آمريكا به توافقي موقت دست يافته‌اند كه بر اساس آن قرار است تهران بسياري از اورانيوم خود را به روسيه انتقال دهد.

نگاهي به پيشينه اين خبر و مزيت روس‌ها در اين اقدام نشان مي‌دهد كه باوجود گفته اين خبرگزاري منبع اين اخبار به احتمال زياد ديپلمات‌هاي روسي هستند تا بتوانند با تحت تاثير قراردادن فضاي مذاكرات، از توافق هسته‌اي براي خودشان سود مناسبي كسب كنند. جالب اينكه روس‌ها در منطقه به عنوان صادر‌كننده اورانيوم شناخته مي‌شوند. حال شرايطي را متصور شويد كه كشوري به نام ايران مي‌خواهد وارد بازار انحصاري اين كشور در توليد سوخت و اورانيوم شود و رقيب آن شود. طبيعي است كه روسيه ‌خواهان اين موضوع باشد كه ايران از اين كشور اورانيوم خود را تأمين كند.

به‌عنوان مثال قرارداد ايران در سال 2021 با روس‌ها در تأمين سوخت نيروگاه بوشهر به اتمام مي‌رسد، در حالي كه ايران با توجه به ظرفيت‌ها و مذاكرات اخير خواهان اين است كه در سال 2021 سوخت نيروگاه بوشهر را خود تأمين كند.

البته ممكن است در آن سال تصميم بگيرد كه همچنان سوخت خود را از روسيه تأمين كند، اما ايران خواهان اين است كه اين تصميم را در شرايطي اتخاذ كند كه خود انتخاب كننده باشد، نه اينكه مجبور باشد حتما با روس‌ها قرارداد ببندد و مايحتاج خود را تأمين كند. بنابراين آشكارا مشخص است كه روس‌ها از توافقي كه به ايران اجازه تأمين سوخت نيروگاه‌هايش را بدون نياز به خارج مي‌دهد حمايت نكند. اين شرايط سبب مي‌شود كه روسيه توافقي را كه ايران توانايي توليد سوخت لازم براي تاسيسات هسته‌اي بدون وابستگي به روسيه دارد را نپسندد و سعي كند در مسير مذاكرات از چالش‌ها يا گاهي پيشنهادات غيرسازنده نيز استفاده كند. اين موضوع هنگامي ‌شدت مي‌يابد كه فضاي كنوني نظام بين‌الملل حاكي از تقابل شديد ميان روسيه و غرب بر سر بحران اوكراين است و روسيه نمي‌خواهد در حالت تقابلي در مقابل بلوك غرب تنها بماند و با از ميان رفتن موضوع هسته‌اي ايران فشارهاي تحريمي ‌براي اين كشور تشديد شود.

شاهد اين موضوع نيز بيانيه صريح اخير وزارت خارجه روسيه بود كه در آن آمده است در صورتي كه تحريم‌هاي آمريكا عليه اين كشور تشديد شود، اين موضوع مي‌تواند سبب ضربه خوردن روند همكاري‌هاي دو كشور در مسائلي همچون سوريه و موضوع هسته‌اي ايران شود. در حقيقت با توجه به اينكه ايران بارها خروج اورانيوم از اين كشور را رد كرده است؛ اين اقدامات رسانه‌اي مي‌تواند نخستين گام آنها براي تخريب و به بن‌بست كشاندن مذاكرات باشد. به‌هرروي اخبار رسيده از برخي منبع آگاه گوياي اين است كه مقامات مذاكره‌كننده ايران تا كنون زيربار فشارها براي خروج مواد از كشورمان نرفته و همچنان اين مساله از خطوط قرمز ايران است. / مثلث

نظرات بینندگان

ارسال نظر