صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

فارن پاليسي

سال 2015 و روند احتمالی مذاکرات با ایران

تا کنون خبرهاي منتشر شده در خصوص منطقه خاور ميانه، نااميدکننده و ناخوشايند و تحليل هاي منتشر شده منفي بوده اند. اما به عقيده تحليل گران مثبت انديش، سال 2015 تحولات مثبتي در منطقه خاور ميانه روي خواهد داد. در واقع در چندين زمينه کليدي احتمال وقوع اتفاقاتي مهم وجود دارد

کد خبر: 2037

مطلبي که مي خوانيد در فارن پاليسي منتشر شده و انتشار آن الزاما به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست.
تا کنون خبرهاي منتشر شده در خصوص منطقه خاور ميانه، نااميدکننده و ناخوشايند و تحليل هاي منتشر شده منفي بوده اند. اما به عقيده تحليل گران مثبت انديش، سال 2015 تحولات مثبتي در منطقه خاور ميانه روي خواهد داد.
در واقع در چندين زمينه کليدي احتمال وقوع اتفاقاتي مهم وجود دارد که براي نمونه مي توان به توافق هسته اي بين ايران و آمريکا که به برقراري توازن قدرت در منطقه مي انجامد، روي کار آمدن مقامات جديد در اسرائيل و بهبود شرايط در عراق اشاره کرد.

توافق هسته اي با ايران
گفتگوهاي بين ايران و آمريکا در ماه نوامبر سال 2013 که به توافق بر سر برنامه اقدام مشترک انجاميد غير منتظره، و پايان يافتن مهلت ماه نوامبر سال 2014 بدون هيچ توافقي، نااميدکننده بود. اما سال 2015 سال سنجش اعتبار اين گفتگوها محسوب مي شود. به طور خلاصه، ديگر از نظر زماني و فضاي سياسي، توجيه و توضيح منطقي براي به تاخير انداختن و ادامه دادن اين مذاکرات وجود ندارد.
دستيابي به توافق سياسي تا ماه مارس به کشيده شدن مهلت براي نتيجه گيري در خصوص بسياري مسائل فني که از ملزومات دستيابي به توافقنامه جامع محسوب مي شوند تا بعد از ماه ژوئيه منجر خواهد شد. اما نکته مهم اين است که در سال 2015 اين مسئله ديپلماتيک يا به کلي حل مي شود يا مذاکرات به کلي بدون نتيجه متوقف خواهند شد.
با توجه به شرايط کنوني اختلافات در دو زمينه قابليت غني سازي و تسهيل تحريم ها شديد است و بي اعتمادي شديدي ميان ايران و آمريکا وجود دارد و اگر خلاف اين بود توافق تا کنون حاصل شده بود. کنگره آمريکا همچنين اکنون تحت کنترل جمهوري خواهان است که اين مسئله امکان هر گونه انعطافي را براي دولت آمريکا در اين مذاکرات محدود مي سازد.
با اين حال چنين شرايطي براي نتيجه بخشي مذاکرات مفيد است. نگراني از پايان مهلت مذاکرات و چشم انداز مواجهه با گزينه هاي خشن تر، تمرکز بر مذاکرات را افزايش مي دهد. حاصل نشدن توافقنامه تا پايان سال 2015 احتمالا به معناي پيشروي به سمت تنش، مقابله و اقدام نظامي احتمالي اسرائيل و يا آمريکا خواهد بود و براي جلوگيري از چنين عواقبي لازم است هر چه سريع تر راه حلي مناسب براي مسئله هسته اي ايران در نظر گرفته شود.
مسئله هسته اي ايران هيچ شباهتي به روند پايان ناپذير صلح ميان اسرائيل و فلسطين ندارد. به عبارت ديگر بر خلاف اسرائيل و فلسطين که نمي توانند به توافق برسند و بروز ناگهاني تنش ها ميان آنان عواقبي در منطقه ندارد، عدم دستيابي به توافق هسته اي براي ايران به معناي تشديد تحريم ها و افزايش فشار اقتصادي و در بدترين حالت احتمال وقوع جنگ خواهد بود. اين شرايط همچنين براي آمريکا خطر درگير شدن در جنگ هاي نيابتي در منطقه همچون در عراق و افغانستان و يا خطر بروز درگيري ميان حزب الله و اسرائيل را در پي خواهد داشت.
تصميم گيري در خصوص توافق هسته اي تنها توسط شخص آيت الله سيد علي خامنه اي رهبر معظم انقلاب ايران صورت خواهد گرفت که اين شرايط پيش بيني حصول توافق را دشوار مي سازد.
البته لازم به ذکر است که حتي در صورت حصول توافق هسته اي، تغيير چنداني در روابط آمريکا و ايران صورت نخواهد گرفت. در مقايسه با تغيير سياست هاي آمريکا در تجديد روابط با کوبا، عادي سازي روابط با ايران اقدامي دشوار خواهد بود. به عبارت ديگر توافق ايران و آمريکا بيشتر تعاملي تجاري خواهد بود و دو کشور بيشتر براي جلوگيري از بروز مشکل توافقنامه امضا مي کنند تا براي ايجاد فرصت هاي جديد در روابط. با اين حال امضاي توافقنامه روند کنوني روابط دو کشور را بر هم خواهد زد و پيش بيني آينده روابط دو کشور پس از حصول توافقنامه دشوار است.
در مسئله ايران و آمريکا، اين که افزايش ارتباطات تا چه اندازه و با چه سرعتي پيش رود، جاي بحث دارد. به گفته هاله اسفندياري از مرکز ويلسون، محدوديت هاي جدي در روند عادي سازي روابط ايران و آمريکا وجود دارد. اما حل مشکل هسته اي، يکي از موانع اصلي عادي سازي روابط را از بين خواهد بود و دست کم از نظر تئوري امکان از بين رفتن مشکلات در روابط دو کشور وجود خواهد داشت. عادي سازي روابط ايران و آمريکا همچنين به حل اختلافات دو کشور در خصوص مسائل منطقه اي همچون مسئله سوريه وابسته خواهد بود. در عين حال، رهبر معظم انقلاب ايران به دليل برخي انتظاراتي که ممکن است در نتيجه عادي سازي روابط ميان دو کشور پيش آيد، در خصوص عادي سازي روابط با آمريکا به شدت محتاط خواهد بود.

انتخابات در اسرائيل: زمان تغيير فرا رسيده است
پيش بيني نتايج انتخابات در اسرائيل بسيار زود است، اما شواهد نشان مي دهد که دوره بنيامين نتانياهو در اسرائيل به پايان رسيده. طبق نتايج نظر سنجي هاي گوناگون در اسرائيل، 54 درصد اسرائيلي ها بر اين باورند که اسرائيل در دوره شش ساله فعاليت نتانياهو مسيري اشتباه را پيموده است.
در اين حال روي کار آمدن ميانه رو ها در اسرائيل احتمالا به بن بست روند مذاکرات صلح با فلسطين خاتمه خواهد داد. اما مسئله اين است که آيا مقامات جديد در اسرائيل توانايي تصميم گيري در خصوص روند صلح و مسائل مرزي و امنيتي را خواهند داشت؟! ائتلاف ميانه رو در اسرائيل احتمالا در انتخابات طرفداران زيادي خواهد داشت، اما ممکن است قدرت کافي براي ايجاد تغييرات جدي در روند مذاکرات را نداشته باشد.
از سوي ديگر اين مسئله مطرح است که آيا فلسطين - طرف ديگر روند صلح - در نهايت به صلح با اسرائيلي ها خواهد انديشيد و آيا حاضر به مذاکره با مقامات جديد در اسرائيل خواهد شد؟!
هر گونه پيچيدگي که در دو جبهه فلسطين و اسرائيل وجود داشته باشد، روي کار آمدن مقامات جديد در اسرائيل به معناي بازگشت جان کري، وزير امور خارجه آمريکا و گروه صلح وي خواهد بود. در حالي که دوره فعاليت کري در دوران رياست جمهوري باراک اوباما رو به پايان است، وي در مدت زمان باقي مانده (18 ماه)، همه تلاش خود را براي دستيابي به توافقي در اين زمينه به کار خواهد بست. روند صلح در سال 2014 متوقف شد، اما در سال 2015 دست کم به طور نسبي از سر گرفته خواهد شد.

عراق: پيروزي يا شکست؟!
سال گذشته سالي وحشت آور در عراق بود. اوايل تابستان امسال، به نظر مي رسيد داعش سعي دارد همه جهان را اشغال کند. نگراني هايي در مورد سقوط بغداد و اشغال آن توسط داعش وجود داشت و با توجه به شرايط سياسي ناشي از اقدامات نوري المالکي نخست وزير پيشين عراق، به نظر مي رسيد سني ها و کردها در اين کشور هر يک مسير خود را طي مي کنند.
در حقيقت ممکن است عراق هيچ گاه نتواند به عنوان کشوري با کنترل کامل بر مرزهايش عمل نمايد و شيعيان، سني ها و کردهاي اين کشور هيچ گاه بر سر تقسيم قدرت سياسي و اقتصادي به توافق نرسند.
با اين حال پايان سال 2014 براي عراق بهتر از آغاز آن است. به نظر مي رسد نخست وزير جديد در عراق به تدبير شمول، معتقد و متعهد است. دولت مرکزي عراق اخيرا با کردها توافقنامه اي امضا کرده، از منافع سني ها در اين کشور حمايت کرده است و دولتي به طور نسبي کارآمد در بغداد محسوب مي شود. به نظر مي رود پيش روي داعش در عراق دست کم به طور موقت با سرعت کمتري روي دهد. همچنان که به نظر مي رسد سرعت داعش در پيشروي در عراق کاهش يافته است.

تونس و جهان عرب عملکردي بهتر از تصور عموم دارند
خبرهاي منتشر شده در سال 2014 حاکي از اين بودند که جهان عرب بار ديگر با بحراني بزرگ مواجه است. در حقيقت بخش اندکي از کشورهاي عرب - ليبي، سوريه و يمن - اکنون با بحران مواجه هستند و حتي با در نظر گرفتن مسائلي که در مورد فلسطين و عراق مطرح شد، در بخش وسيعي از جهان عرب ثبات نسبي وجود دارد.
تونس اکنون موفق شده دو انتخابات انتقالي را با موفقيت پشت سر گذارد و قانون اساسي جديدي در اين کشور وضع شده است.
از سوي ديگر به رغم چالش هاي پيش روي پادشاهان کشورهاي عربي همچون عربستان سعودي، قطر، امارات متحده عربي، مغرب، اردن، عمان، بحرين و کويت، ثبات نسبي در اين کشورها وجود دارد.
در خصوص مصر نيز مي توان گفت تبديل نشدن آن به کشوري آنارشيستي، خبري خوب براي سال 2015 محسوب مي شود. اما ناتواني نظامي دولت مصر در حل مشکلات سياسي و اقتصادي اين کشور از احتمال بروز مشکلات در آينده خبر مي دهد.
ممکن است شرايط در خاور ميانه براي مدت کوتاه ديگري ناخوشايند و نگران کننده باقي بماند، اما نکته اينجاست که با توجه به اتفاقات رخ داده در منطقه اوضاع مي توانست وخيم تر از شرايط کنوني باشد. از اين رو مي توان گفت سال 2015 به خوبي و خوشي در منطقه خاور ميانه آغاز خواهد شد.

* آرون ديويد ميلر
منبع: فارن پاليسي / مترجم: طلا تسليمي

نظرات بینندگان

ارسال نظر