صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

روسيه در ايران به دنبال چيست؟

موسسه کارنگی :

مشارکت روسيه در مذاکرات هسته‌اي تاکنون نشان داده است که عليرغم شدت بحران اوکراين و همچنين تمامي درگيري‌ها و مناقشات پيش‌آمده ميان روسيه و غرب، هيچ دليلي وجود ندارد روسيه را قدرتي کاملاً مخرب بدانيم که به دنبال آسيب‌زدن به غرب است.

کد خبر: 1530

احتمال برداشته شدن تحريم‌ها عليه ايران در آينده‌اي نزديک، موجب شده تا روسيه براي تقويت جايگاه خود در بازار ايران و پيشي گرفتن از رقباي احتمالي از هم‌اکنون تلاش خود را آغاز کند.
انديشکده «کارنگي» در يادداشتيبه قلم «پتر توپيچکانوف»، يکي از کارشناسان اين انديشکده به بررسي رويکرد روسيه در مذاکرات هسته‌اي ايران و اهداف اين کشور از توسعه همکاري‌ها با ايران به عنوان يکي از قدرت‌هاي منطقه‌اي پرداخته است. نويسنده اين گزارش معتقد است بروز بحران اوکراين و مناقشات ايجادشده ميان روسيه و غرب باعث شده تا روسيه به سوي همکاري‌هاي بيشتر با ايران سوق پيدا کند. از سوي ديگر نتيجه قريب‌الوقوع مذاکرات هسته‌اي ايران و احتمال برداشته شدن تحريم‌ها عليه ايران در آينده‌اي نزديک، موجب شده تا روسيه براي تقويت جايگاه خود در بازار ايران و پيشي گرفتن از رقباي احتمالي از هم‌اکنون تلاش خود را آغاز کند.

■ تحليل‌هاي متفاوت از نقش روسيه در مذاکرات هسته‌اي ■
در چند روز گذشته ارزيابي‌هاي متفاوت و حتي متضادي در مورد نقش روسيه در مذاکرات بر سر برنامه هسته‌اي ايران به وجود آمده است. برخي از کارشناسان عنوان مي‌کنند روسيه نقش بسيار مهمي را در اين ميان ايفا کرد، اين در حالي است که برخي ديگر بر اين باورند روسيه در مذاکرات هسته‌اي منفعل ظاهر شد. گروهي ادعا مي‌کنند روسيه خواهان طولاني‌تر شدن مذاکرات است، عده ديگري معتقدند که روسيه واقعاً به دنبال دستيابي به يک نتيجه موفقيت‌آميز و اتمام مذاکرات است و در نهايت گروهي نيز مدعي شده‌اند مقامات کرملين به دنبال خارج کردن مذاکرات از مسير اصلي و توقف آن هستند. اين‌ها نظرات و ديدگاه‌هايي است که تحليلگران روسي، ايراني و غربي در تحليل‌هاي خود بدان اشاره داشته‌اند. اما در بحث‌هاي صورت گرفته در مورد نقش روسيه در مذاکرات، گاهي اوقات منافع مسلم و اصلي اين کشور ناديده انگاشته مي‌شود. در ادامه به چهار مورد از اصلي‌ترين منافع روسيه اشاره مي‌شود:

■ منافع اصلي روسيه در مذاکرات هسته‌اي ايران■
- نخست آنکه، دستيابي ايران به تسليحات هسته‌اي و يا قابليت‌هايي به منظور توسعه آن، جزء منافع روسيه به شمار نمي‌رود و اين کشور خواهان چنين امري نيست.
- دوم، روسيه به خوبي از تهديدات و خطرات ناشي از مشارکت احتمالي ايران در زمينه گسترش فناوري‌هاي هسته‌اي آگاهي دارد.
- سوم، روسيه با هرگونه توسل به زور عليه ايران به منظور حل‌وفصل مسئله هسته‌اي قاطعانه مخالفت مي‌کند. خواه اين توسل به زور از طريق انجام حملات هوايي و موشکي صورت بپذيرد و يا اينکه به صورت کارشکني عمدي، حملات سايبري و يا هر شيوه خرابکاري ديگر باشد.
- چهارم آنکه، روسيه از تحريم‌هاي يک‌جانبه و يا چندجانبه عليه ايران حمايت و پشتيباني نمي‌کند و خواستار لغو کامل اين تحريم‌هاست.

■ سياست روسيه در قبال ايران و عوامل تأثيرگذار بر آن ■
به طور خلاصه بايد گفت که منافع روسيه در تقويت هرچه بيشتر روند منع اشاعه تسليحات هسته‌اي، بهبود ثبات منطقه‌اي و همچنين ارتقاء و توسعه همکاري‌هاي چندجانبه با ايران قرار دارد. در اين ميان منافع مختلفي همچون منافع مرتبط با حوزه انرژي و يا بخش‌هاي صنعتي نظامي، سياست روسيه در قبال ايران را تحت تأثير خود قرار مي‌دهند. تجربيات گذشته نشان مي‌دهند در حالي که منافعي از اين دست مي‌توانند بر موضع مسکو در قبال ايران تأثيرگذار باشند اما با اين حال چندان تعيين‌کننده نيستند. علاوه بر اين، روسيه ناچار است تا منافع ساير بازيگران منطقه‌اي را نيز در نظر داشته باشد. در نظر داشتن منافع اسرائيل براي روسيه در درجه اول قرار دارد و همانطور که «ولاديمير پوتين»، رئيس‌جمهور اين کشور نيز در اظهارات خود عنوان کرده است، روسيه به “روابط و پيوندهاي دوستانه و بسيار قوي” خود با اسرائيل پايبند و متعهد است.

■ بحران اوکراين و تأثير آن بر گسترش روابط روسيه و ايران ■
آيا بحراني که به دليل مسئله اوکراين ميان روسيه و غرب ايجادشده و بر روابط آنها سايه افکنده، بر موضع مقامات کرملين نسبت به ايران نيز تأثير داشته است؟ قطعاً اين موضوع تأثيرگذار بوده است اما نه در حدي که بسياري از آن واهمه داشتند. مي‌توان گفت که روسيه نه از ايران حمايت و دفاع کرد و نه در روند مذاکرات عليه ايران کارشکني. همين رفتار روسيه، رضايت غرب و همچنين نارضايتي آشکار ايران از کيفيت مشارکت روسيه در مذاکرات را توجيه مي‌کند. در نتيجه بحران ژئوپليتيک کنوني، روسيه از منافع مرتبط خود با ايران صرف‌نظر نکرد. اما بحران کنوني تنها يکي از دو دليل عمده روسيه براي توسعه و گسترش همکاري‌هاي دوجانبه و چندجانبه با جمهوري اسلامي ايران است.

■ نگاهي به همکاري‌هاي ايران و روسيه در زمينه هسته‌اي ■
يکي از بحث‌برانگيزترين پيشرفت‌هايي که در روابط دوجانبه ميان روسيه و ايران به وجود آمد، گسترش همکاري‌هاي دو کشور در زمينه استفاده صلح‌آميز از انرژي اتمي بود. نخستين پروتکل در خصوص همکاري‌هاي هسته‌اي بين دولت روسيه و ايران در ۲۵ اوت سال ۱۹۹۲ ميلادي به امضاء رسيد. ايران و روسيه در ۱۱ نوامبر سال ۲۰۱۴ ميلادي، پروتکل ديگري را در ادامه پروتکل ۱۹۹۲ به امضاء رساندند که شامل همکاري‌هاي دو کشور در زمينه ساخت هشت واحد نيروگاه هسته‌اي در ايران بر اساس طراحي رآکتور روسي (WWER) و همچنين قرارداد ساخت واحد دوم نيروگاه اتمي بوشهر و ايجاد دو تا ۴ رآکتور جديد است. همچنين روسيه در حال گسترش همکاري‌هاي خود با ايران در زمينه‌هاي ديگري چون تجارت، حمل‌ونقل، کاوش‌هاي فضايي و همچنين فناوري‌هاي نظامي است.

■ تلاش روسيه براي تقويت جايگاه خود در بازارهاي ايران ■
دومين عامل تأثيرگذار بر توسعه همکاري‌هاي ميان روسيه و ايران، نتيجه قريب‌الوقوع مذاکرات هسته‌اي ايران است. مقامات مسکو به خوبي مي‌دانند که ممکن است تحريم‌هاي اعمال‌شده عليه ايران در آينده‌ي قابل پيش‌بيني برداشته شوند. بنابراين روسيه تلاش مي‌کند پيش از آنکه بازيگران جديدي در اين صحنه ظاهر شوند، تا حد ممکن جايگاه خود را در بازارهاي ايران تقويت کند. شرايط کنوني ايران درست مانند وضعيت چند سال پيش هندوستان است. هند در سال ۱۹۸۸ ميلادي آزمايش‌هايي را در زمينه تسليحات هسته‌اي انجام داد و فعاليت‌هاي اين کشور باعث شد تا به صورت جزئي در انزواي بين‌المللي قرار گيرد. اما زماني که هند با کمک دولت جرج دبليو بوش توانست از اين انزواي بين‌المللي خارج شود، روسيه قراردادهاي منعقدشده خود با هند را بيش‌ازپيش تقويت کرد. در نتيجه اين امر، مدت کوتاهي پس از امضاء توافق ميان هند و آژانس بين‌المللي انرژي اتمي در سال ۲۰۰۸ ميلادي، بسياري از شرکت‌هاي روسي توانستند با هند قراردادهاي بيشتري را منعقد سازند.

■ تلاش روسيه براي گسترش همکاري با ايران به عنوان استراتژي مقابله با غرب ■
مشارکت روسيه در مذاکرات هسته‌اي تاکنون نشان داده است که عليرغم شدت بحران اوکراين و همچنين تمامي درگيري‌ها و مناقشات پيش‌آمده ميان روسيه و غرب، هيچ دليلي وجود ندارد روسيه را قدرتي کاملاً مخرب بدانيم که به دنبال آسيب‌زدن به غرب است. مسائل کنوني در سياست و اقتصاد جهاني روسيه را وادار ساخته تا موضع عمل‌گرايانه‌تري را اتخاذ نمايد، هرچند اين موضع در پوشش و لفافه‌اي از شعارهاي تبليغاتي پنهان شد. روسيه با اتخاذ اين موضع به دنبال جلوگيري از تشديد بيشتر اختلافات است، اختلافاتي که مي‌توانند به تقابل شديدتر با غرب منجر شوند. بنابراين به عنوان بخشي از اين استراتژي، روسيه تلاش مي‌کند تا همکاري‌هاي خود را با ساير قدرت‌هاي منطقه‌اي و جهاني از جمله ايران توسعه و گسترش دهد.

نظرات بینندگان

ارسال نظر