صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

بازی عربستان و تناقضات استراتژیک افسانه قدرت منطقه‌ای قطر

آیا قطر هنوز هم می‌تواند نیمه مستقل عمل کند؟

رصد، مسعود فتحی پور

موجب شگفتی است که باوجود متهم شدن محمد مرسی به ارائه اسناد محرمانه به قطر و رویکرد کاملاً مخالف این کشور در تقابل با دیگر کشورهای عربی، این تغییر رویه چگونه اتفاق افتاده و اکنون که مصالحه‌ای میان قطر و مصر در جریان است آینده جنبش اسلام‌گرایی در مصر و کشورهای عربی بر چه الگویی استوار خواهد بود؟

کد خبر: 1279

هر چند سیاست‌های بعضاً متعصبانه و جنجال‌برانگیز در میان شیخ‌نشین‌های حاشیه خلیج فارس پدیده غریبی نیست، با این وجود قطر در میان این امیرنشین‌ها وضعیت نسبتاً متفاوتی داشته است. قطر کشوری است که در حوزه خیلج فارس سیاست‌های منطقی و مستقل‌تری را به نمایش گذاشته است. حمایت از برخی اعتراضات اسلامی در قالب تبلیغات و گزارش‌های شبکه الجزیره در این چارچوب تحلیل می‌شود. رویکردی که به تقابل این کشور با دیگر امیرنشین‌های خلیج فارس منجر شد.

محور منازعه و اختلاف، حمایتی بود که قطر از اخوان‌المسلمین در مصر می‌کرد و دیگر حکومت‌ها به تبعیت از عربستان سعودی از حکومت نظامی السیسی داشتند. این کشور که تلاش می‌کند از زیر یوغ سیاست‌گذاری خارجی عربستان سعودی خارج شده و به صورت کامل پیرو و دنبال‌رو آل سعود نباشد، پیش‌تر با قهر و فشار این کشور و دیگر امیرنشین‌ها مواجه بود. فراخواندن سفرای عربی امیرنشین‌ها از قطر به ۱۸ ماه چالش دیپلماتیک نسبی منتهی شد تا در نهایت قطر هماهنگی خود را با سیاست عربستان سعودی اعلام کند. اکنون مرحله‌ نهایی یعنی عادی‌سازی روابط با مصر در قالب دیدار رهبران دو کشور، باز هم با میانجی‌گری عربستان سعودی در قاهره انجام شد. برخی از کارشناسان پیش‌تر از احتمال نزدیکی بیش از پیش ایران، عمان و قطر در قالب کشورهای مستقل خلیج فارس خبر می‌دادند، موضوعی که بیش از این محتمل نمی‌رسد.

آینده اخوان در پی سازش قطر و مصر

پیش‌تر از این دیدار نیز رهبران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در بیانیه پایانی اجلاس خود از حمایت همه‌جانبه خود از مصر و «دستور کار سیاسی رئیس‌جمهور عبدالفتاح السیسی» خبر دادند. برگزاری اجلاس دوحه که در نهایت به یک روز خلاصه شد، تنها با وساطت‌های کویت در دقایق پایانی میسر شد. پدیده‌ای که باوجود مقاومت ۱۸ ماهه قطر سرانجام با تایید این بیانیه با تناقض مهمی مواجه شد. در نهایت «شیخ تمیم بن حامد آ‌ل‌ثانی»، امیر قطر،  ابراز امیدواری کرد که این اجلاس بتواند “نویدبخش آغازی دیگر برای روابط فی‌مابین کشورهای حوزه خلیج فارس باشد”. به نقل از روزنامه زمان چاپ ترکیه وی حتی در جریان سفر جمعه گذشته خود به آنکارا در دیدار با «رجب طیب اردوغان»، رئیس جمهور ترکیه از وی خواست تا در سیاست خود در قبال مصر تجدید‌نظر کند. این روزنامه همچنین نوشت که شیخ تمیم‌بن حمد در این دیدار اهمیت ایفای نقش مصر در منطقه خاورمیانه را برای اردوغان یادآوری کرده و افزوده است که “چاره‌ای جز عادی‌سازی روابط با عبد الفتاح السیسی به عنوان رئیس جمهور مصر نیست و تجدید‌نظر در روابط با السیسی نیز بدون فایده نخواهد بود”.

موجب شگفتی است که باوجود متهم شدن محمد مرسی به ارائه اسناد محرمانه به قطر و رویکرد کاملاً مخالف این کشور در تقابل با دیگر کشورهای عربی، این تغییر رویه چگونه اتفاق افتاده و اکنون که مصالحه‌ای میان قطر و مصر در جریان است آینده جنبش اسلام‌گرایی در مصر و کشورهای عربی بر چه الگویی استوار خواهد بود؟ لازم به ذکر است که، در پی چند دور مذاکرات در سطوح بالا، قطر اخیرا شخصیت‌ها و اعضای برجسته اخوان المسلمین را از آن کشور اخراج کرد. مصر خواسته بود آن ها به اتهام تحریک به خشونت، برای محاکمه به قاهره تحویل داده شوند. همچنین قطر در هفته پیش، کانال الجزیره مباشر مصر را که پیش از این به انتشار اخبار و گزارش‌هایی در انتقاد از دولت مصر می پرداخت، بست.

نقش‌ برجسته عربستان در مناسبات جدید اعراب

آنچه که مسلم است نقش عربستان سعودی برجسته است. پیش‌تر نیز در پی مذاکره عربستان سعودی و قطر،  ملک عبدالله پادشاه سعودی از مردم و رهبری مصر خواست برای موفقیت «این گام به سوی همبستگی اعراب» به آن ها بپیوندند، خواسته‌ای که بی‌درنگ با واکنش مثبت السیسی مواجه بود و اعلام کرده بود: “قاهره برای «حمایت از برادرانش» از هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد”، وی سپس از اندیشمندان و روزنامه‌نگاران محلی خواست به «پرکردن شکاف» بین طرفین کمک کنند.

عربستان که در پی موفقیت‌های فکری-سیاسی اخوان‌المسلمین و احتمال شدت گرفتن تفکرات آزادی‌خواهانه در منطقه دچار اضطراب سیاسی بود، به مخالفت جدی با این گروه برخاسته و دیگر مقامات کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را با خود همراه کرد. بنا به گفته رسانه‌های غربی، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و دیگر کشورهای حاشیه خلیج  فارس، که اخوان المسلمین را تهدیدی برای موجودیت خود می بینند،  میلیاردها دلار برای حکام جدید مصر سرازیر کردند تا به تثبیت قدرت نظامیان در این کشور در تقابل با اخوان‌المسلمین اطمینان حاصل کنند.

افسانه قدرت ذره‌ای-منطقه‌ای قطر

اما مسئله اساسی دیگری که در ارتباط با قطر و حوادث جدید مرتبط با این کشور مطرح است، نقض و تناقض این تبلیغ نمادین است که قطر «قدرت ذره‌ای مستقل با نقشی منطقه‌ای است». این گزاره بر افزایش قدرت ملی قطر و تبدیل این کشور به قدرت منطقه‌ای اشاره دارد. این تبلیغ که تاثیرات چندگانه‌ و ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی، فرهنگی-تبلیغاتی را نشانه‌هایی از افزایش قدرت منطقه‌ای قطر قلمداد می‌کند از تحلیل این واقعیت عاجز است که قدرت ملی پدیده‌ای مستقل است و زمانی که تصمیمات راهبردی و ژئوپلیتیک اساسی با فشار دیگر کشورها موجب تناقض رفتاری و تغییر رویه گردد، نمی‌توان از قدرت منطقه‌ای صحبت کرد؛ نکته‌ای که پادشاه این کشور نیز به آن به صورت تلویحی با عنوان «فشار فزاینده همسایگان» و فقدان توان حمایت دوحه از اخوان‌المسلمین اشاره می‌کند.

نظرات بینندگان

ارسال نظر