صفحه نخست >> سیاسی تعداد نظرات: 0

سیاست دیجیتالی شده و تغییر راهبردهای دفاعی کشورها

درس‌های ارتباطی 2014 برای سیاستمداران چه بود؟

مصطفی انتظاری هروی / رصد

برخی کشورها همچون کره‌شمالی، افزایش شدید سانسور را راه موثر در جنگ‌های ارتباطی تازه ارزیابی می‌کنند. راهبرد دفاعی آن ها، مسدودسازی هرگونه ارتباط شهروندان کره‌ای با دنیای خارج است. امری که معلوم نیست بتواند برای مدتی طولانی کره شمالی را از عوارض هجمه‌های ارتباطی کشورهای غربی مصون بدارد. با این حال صاحبنظران سیاسی بر این باورند که شیوه موثر در جنگ‌های ارتباطی جدید، افزودن بر آگاهی شهروندان و ارتقای فعالیت در حوزه‌هایی است که قدرت نرم یک کشور را در بر می‌گیرد.

کد خبر: 1277

سال ۲۰۱۴ درحالی رو به پایان است که شاید بتوان گفت، مهمترین تحول سیاسی در این سال، ارتباطاتی‌تر شدن روند تحولات جهانی و تغییر مسیر منازعات بین‌المللی از جنگ‌های کلاسیک به سوی جنگ‌های سایبری بود.

در اولین روزهای سال ۲۰۱۴ برای اولین بار دو کازینوی آمریکایی اعلام کردند که از مشتریان به‌جای پول نقد، «بیت‌کوین» هم قبول می‌کنند. بیت‌کوین را می‌توان نوعی پول دیجیتال آنلاین دانست که بانک مرکزی ندارد و معامله و رد و بدل آن روی شبکه انجام می‌شود. این نوآوری مالی دیجیتال ظرف مدتی کوتاه با استقبالی چشمگیر روبرو شده، به طوری که ارزش آن در کمتر از چند سال صدها برابر شده است. این تحول، در ابتدای سال ۲۰۱۴، جهان را بیشتر به سمت دیجیتالی شدن و استفاده از نوآوری‌های شبکه‌ای پیش برد و نشان داد که کاربران اینترنتی گاهی به پول مجازی بیش از سرمایه‌های کلاسیک اهمیت می‌دهند.

با این حال آنچه وضعیت دیجیتالی جهان را در این سال تثبیت کرد، جنگ سایبری آمریکا و کره شمالی در آخرین روزهای سال بود؛ دعوایی که جنگی سایبری میان دو کشور را رقم زد و با هک شدن سایت سازنده فیلم «مصاحبه» و سپس قطع اینترنت کره شمالی، تحلیل‌گران دریافتند که سال ۲۰۱۴ بیش از آنچه پیش‌بینی می‌شد با وضعیت دیجیتالی دست به گریبان بوده است.

 

هرچند تجربه سال‌های پیش نشان می‌دهد که تهران بسیار موفق‌تر از بسیاری کشورها با مقوله جنگ‌های سایبری و دیجیتالی برخورد کرده و آموزش‌هایی را نیز به شهروندان خود نیز داده است، ولی هنوز هم برخی شیوه‌های ناکارآمد کنترل پیام در کشورمان، پاشنه آشیل مواجهه با تهدیدات نرم به‌شمار آمده و ممکن است در سال‌های آتی، ایران را در برابر جنگ‌های ارتباطی تضعیف کند

 

افزون بر این دو مثال، آنچه در این سال، بیشتر ناظران سیاسی را متوجه نقش ابزارهای ارتباطی در تحولات سیاسی کرد، مکانیزم فعالیت داعش بود. گروهی که با تکیه بر ابزارهای ارتباطی جدیدی چون توئیتر و یوتیوب، سیاست وحشت‌آفرینی خود را تقویت کرده و توانست خیلی زود به مساله اصلی دولتمردان در سطح جهان تبدیل شود.

فارغ از اینکه ریشه‌های اصلی شکل‌گیری تحولات یاد شده از دعوای واشنگتن و پیونگ‌یانگ گرفته تا پیدایش لویاتانی به نام داعش چیست و چگونه این تحولات در کنار حوادث مهمی چون بحران اوکراین، آغاز دور تازه‌ای از جنگ سرد میان غرب و روسیه، بحران نفتی، مذاکرات هسته‌ای ایران و ۱+۵، انتخابات افغانستان و… توانستند تقدیم سیاسی سال ۲۰۱۴ را رقم بزنند، باید این نکته را مورد توجه قرار داد که در بسیاری از این بحران‌ها، آنچه نقش اصلی را ایفا می‌کرد، ابزارهای ارتباطی بود؛ ابزارهایی که از شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی گرفته تا هالیوود و رسانه‌های مکتوب را در بر گرفته و باعث شکل‌گیری بسیاری از حوادث مهم سال ۲۰۱۴ شد.

جنگ‌های صفر و یکی، اثرگذار بر مناسبات بین‌المللی

یکی دیگر از خبرهای مهم سال ۲۰۱۴، جاسوسی گسترده واشنگتن از مردم و دولت‌های جهان، حتی دولت‌های متحد خود بود. امری که بازتاب گسترده‌ای یافت و نشان داد چه دولت‌های متحد و چه دولت‌های متخاصم، همه در معرض شکل تازه‌ای از ابزارهای کنترلی سیاسی هستند. هرچند اوج این رویارویی‌های صفر و یکی در جریان شناسایی ویروس‌های جاسوسی استارس، استاکس نت و رین بود، ولی جهان در سال ۲۰۱۴ علاوه بر این بدافزارها، شاهد اشکال دیگری از مخاصمات ارتباطی نیز بود که گاهی در چارچوب تقابل‌های پهپادی در آسمان چنانکه در جریان شناسایی آرکیو ۱۷۰ اتفاق افتاد، بروز یافت.

با نگاهی به این روند می‌توان از هم‌اکنون منتظر بود تا دولت‌های مختلف راهبردهای دفاعی خود را از سخت‌افزارهای نظامی به نرم‌افزارهای سایبری تغییر داده و آماده نبرد در ساحتی دیگر باشند. استفاده واشنگتن از ابزار هالیوود علیه کشورهای مختلف که در جریان ساخت فیلم‌های سینمایی چون «آرگو» و «مصاحبه» بروز یافت نشان می‌دهد که حتی دارنده بزرگترین نیروی نظامی نیز دریافته است که برای تضعیف دولت‌های غیرمتحد، نیازمند ابزارهایی تازه است. ابزارهایی که بی‌تردید کشورهای مستقل نیز باید خود را به آن مجهز کنند.

برخی کشورها همچون کره‌شمالی، افزایش شدید سانسور را راه موثر در جنگ‌های ارتباطی تازه ارزیابی می‌کنند. راهبرد دفاعی آن ها، مسدودسازی هرگونه ارتباط شهروندان کره‌ای با دنیای خارج است. امری که معلوم نیست بتواند برای مدتی طولانی کره شمالی را از عوارض هجمه‌های ارتباطی کشورهای غربی مصون بدارد. با این حال صاحبنظران سیاسی بر این باورند که شیوه موثر در جنگ‌های ارتباطی جدید، افزودن بر آگاهی شهروندان و ارتقای فعالیت در حوزه‌هایی است که قدرت نرم یک کشور را در بر می‌گیرد. شاید اگر چنین قدرتی وجود داشته باشد، نیازی به بروز بعضی جنجال‌ها نیز نباشد.

مقایسه رفتار دولت کره شمالی با ماجرای اکران فیلم سینمایی مصاحبه با رفتار سایر دولت‌ها با فیلم‌های سیاسی هالیوود – مانند آرگو و واکنش تهران – نشان می‌دهد گاهی ورود به جنگ‌های سایبری، بی‌توجه به پیامدهای روانی آن در میان افکارعمومی چندان موثر نیست. بنابراین کشورها هرچند باید خود را برای چنین رویارویی‌هایی آماده کنند، اما آنچه شیوه موثرتری است، استفاده از تکنیک‌های هنری و ارتباطی مدرن چون سینما و شبکه‌های مجازی است که در وسعت بیشتری قدرت اثرگذاری دارد.

ایران و میراث سیاسی ۲۰۱۴

بنابر آنچه در سال ۲۰۱۴ تجربه شد و البته در سال‌های پیش از این نیز مورد توجه قرار گرفته بود، کشورمان باید در سال میلادی آتی، توان خود برای برخورد منطقی و کم‌هزینه با اصطکاک‌های دیجیتالی را افزایش داده و مراقب پیامدهای برخی اقدامات باشد.

هرچند تجربه سال‌های پیش نشان می‌دهد که تهران بسیار موفق‌تر از بسیاری کشورها با مقوله جنگ‌های سایبری و دیجیتالی برخورد کرده و آموزش‌هایی را نیز به شهروندان خود نیز داده است، ولی هنوز هم برخی شیوه‌های ناکارآمد کنترل پیام در کشورمان، پاشنه آشیل مواجهه با تهدیدات نرم به‌شمار آمده و ممکن است در سال‌های آتی، ایران را در برابر جنگ‌های ارتباطی تضعیف کند. بنابراین در جهانی که فضای سیاسی آن بیش از هر زمان دیگری به سمت و سوی دیجیتالی شدن پیش می‌رود و حتی برخی گمانه‌های علمی، وقوع شورش‌های مجازی در سپهر سیاسی کشورها در سال‌های آتی را ناممکن نمی‌دانند، افزایش سرمایه‌گذاری برای تدوین یک نظام جامع رسانه‌ای و کاستن از شکاف‌های ارتباطی در متن جامعه، همراه با ارائه نرم‌افزارهای کارآمد داخلی، می‌تواند تثبیت کننده قدرت نرم کشورمان و نیز محافظت‌کننده از ایران در مقابل شیوه‌های تازه رویارویی‌های سیاسی باشد. شیوه‌هایی که اگر فکری برای مقابله با آن ها نشود، درجه تخریبی به مراتب بیشتر از سلاح‌های کلاسیک در بر دارد.

 

نظرات بینندگان

ارسال نظر