صفحه نخست >> سبک زندگی تعداد نظرات: 0

آيا «فولا» باربي محجبه توانست نماد يک زن مسلمان باشد؟

عروسک فولا طوري طراحي شده است که بر خلاف باربي نماد يک زن مسلمان باشد که زندگي اش بر محور خانه و خانواده مي چرخد اما برخي معتقدند فولا تنها يک باربي محجبه است.

کد خبر: 4501

مهر/ عروسک فولا طوري طراحي شده است که بر خلاف باربي نماد يک زن مسلمان باشد که زندگي اش بر محور خانه و خانواده مي چرخد اما برخي معتقدند فولا تنها يک باربي محجبه است.

نام عروسک «فولا»، با تلفظ عربي فُلَه، برگرفته از نوعي گل ياس عربي است که بيشتر در منطقه شامات مي رويد.
ايده ساخت اين اسباب بازي دخترانه در سال 1999 شکل گرفت و اواخر سال 2003 بود که وارد بازار سوريه و سپس جهان عرب شد. اين عروسک يازده و نيم اينچي که شبيه باربي است در نوع پوشش و سبک زندگي با رقيب آمريکايي اش تفاوت دارد.
فولا با يک مجموعه از وسايل مثل چتر، ساعت، دوچرخه، دوربين، صندلي هاي بادي و استخر عرضه مي شود. اين عروسک طوري طراحي شده است که بر خلاف باربي نماد يک زن مسلمان باشد که زندگي اش بر محور خانه و خانواده مي چرخد. برخي پدر و مادرهاي مسلمان معتقدند اگر دخترانشان به عروسک هايشان حجاب بپوشانند خود تشويق به داشتن حجاب مي شوند و لذا فولا را عروسکي مي دانند که مي تواند الگوي نقش هاي اسلامي را در فرزندانشان نهادينه کند.
برخي پدر و مادرهاي مسلمان معتقدند اگر دخترانشان به عروسک هايشان حجاب بپوشانند خود تشويق به داشتن حجاب مي شوند.

شرکت نيوبوي
طراح و سازنده باربي محجبه معروف شرکتي است به نام «نيوبوي» که به عرضه محصولات اسباب بازي، خوردني و لوازم التحرير در خاورميانه و شمال آفريقا مي پردازد. مرکز اصلي اين شرکت که در سال 1999 تاسيس شد در دوبي پايتخت امارات قرار دارد. عروسک هاي اين شرکت در چين، برزيل، آفريقاي شمالي، مصر و اندونزي و در آمريکا هم مشتري دارد.
عروسک فولا پس از عرضه در بازار به سرعت تبديل به پر فروش ترين عروسک در خاورميانه شد و تا سال 2006 در کشورهاي عربي حدود 2 ميليون فروش داشته است. اين فروش باعث توجه برخي رسانه هاي آمريکايي به فولا شد. روزنامه آمريکايي نيويورک تايمز در يکي از گزاش هايي که درباره اين عروسک منتشر کرد، چنين نوشت: «تقريبا غير ممکن است که از مغازه اي در سوريه، مصر، اردن يا قطر رد شويد و با خوردني هاي فولا رو به رو نشويد. اين جا دختربچه ها ذهنشان مشغول فولا است و پدرمادرهاي محافظه کار که مايل نيستند براي دخترانشان باربي بخرند از اي نکه براي عروسکي که جانماز دارد هزينه مي کنند خوشحالند».
عروسک فولا پس از عرضه در بازار به سرعت تبديل به پر فروش ترين عروسک در خاورميانه شد.
اما فولا اولين عروسک محجبه نيست. پيش از فولا عروسک هاي ديگري هم بوده اند که محجبه طراحي شده اند مثل باربي مراکشي و ساراي ايراني اما هيچ کدام به اندازه فولا مشهور نبوده اند. شرکت آمريکايي متل هم ليلي را طراحي کرد، همچنين امينه بوسنيايي و از همه معروف تر رازان که محصول شرکت نور آرت بود و سالي سي هزار فروش داشته است.
اما چيزي که بر اهميت فولا به عنوان يک عروسک افزود الگو بودن اين عروسک براي دختران مسلمان است که خود نشان مي دهد چه تعدادي از مسلمانان علاقه دارند دخترانشان محجبه باشند.
تفاوت ويژه فولا با رقيبش باربي در ظاهر عربي اسلامي آن است. فولا براي هر زمان و مکاني لباس خاص خودش را دارد که البته داراي هويت و خصوصيات عربي است. براي ارائه تصوري بهتر از تفاوت هاي فولا و باربي ابتدا به سه خصوصيت تمايزبخش اين اسباب بازي عربي يعني پوشش، رفتار و ويژگي هاي جسمي آن اشاره مي کنيم:

1. پوشش
فولا در بازار عربستان و کشورهاي حاشيه خليج فارس با چادر مشکي و روسري عرضه شده است اما در ديگر بازارها چادر به سر ندارد چراکه طراحان آن قصد نداشتند فقط يک مدل سخت گيرانه را مطرح کنند. براي کشورهاي معتدل تر فولا يک روسري روشن و دامني بلند دارد که تا زير زانويش را مي پوشاند؛ همانطور که مسلمان ها به طور سنتي لباس هاي پوشيده به تن مي کردند. همچنين فولا گاهي اوقات لباس آستين کوتاه مي پوشد اما هرگز لباس بي آستين ندارد.
فولا در ديگر بازارها چادر به سر ندارد چراکه طراحان آن قصد نداشتند فقط يک مدل سخت گيرانه را مطرح کنند.
به طور کلي لباس هاي اين عروسک طوري طراحي شده که با آداب و رسوم و ارزش هاي ديني منطقه عربي همخواني داشته باشد. فولا بيرون از خانه محجبه است و پوشش وي همگام با مد روز و مناسبت هاي مختلف رنگ ها و اشکال متنوعي دارد. همچنين لباس هاي فولا از کشوري به کشور ديگر مختلف است به طوري که مثلا در مصر لباس هاي رنگارنگي همانند دختران مصري محجبه به تن دارد و همچنين لباس هاي محلي هندي، عربستاني، مغربي و اماراتي هم براي وي طراحي شده است.
براي فولا لباس هاي محلي مختلفي طراحي شده است.
«طارق محمد عزيز»، مدير فروش يک فروشگاه بزرگ اسباب بازي کودکان در مصر مي گويد: «فولا بيشتر فروش مي رود چون با ارزش هاي شرقي ما قرابت بيشتري دارد؛ پاها و بازوهايش معلوم نيست و از باربي ارزان تر است علي رغم اين که مثل باربي ساخت چين است».

2. سبک زندگي و رفتار
سايت فولا اين عروسک را چنين معرفي مي کند: «فولا دختري 16 ساله که ويژگي هاي جسمي و اخلاقي اش عربي است. عاشق زندگي است و يادگيري را دوست دارد. به پدر و مادرش نيکي مي کند و با خانواده و دوستانش مهربان است. با دقت به حرف هاي دوستانش گوش مي دهد و به اطرافش توجه دارد و مراقب برادر و خواهر دوقلويش نور و بدر است و در مقابل رفتارهاي بچه گانه برادران کوچکش صبور است. او همچنين عاشق کتاب خواندن، دانستن است و سرگرمي اش نقاشي است. براي خود آرزوهايي دارد و اجازه نمي دهد مشکلات اراده اش را سست کنند چراکه سختي ها را جزئي از زندگي مي بيند که شخصيت انسان را مي سازد. فولا هميشه سعي مي کند براي اطرافيانش مفيد باشد و تاجايي که در امکانش باشد به ديگران ببخشد زيرا که بخشش را موجب غناء روح و افزايش قدرت نوآوري مي داند. شخصيت فولا اهل دوست داشتن، توجه کردن، صداقت و احترام به پدر و مادرش است. با دوستانش مهربان و راستگوست و دروغ نمي گويد».
در مجموع اين عروسک نماد دختري است که سعي دارد در مسير نوآوري، نوگرايي و صلح حرکت کند و اين جهان را مکاني بهتر براي همه سازد. براي آينده فولا دو شغل معلمي و دندانپزشکي که از نظر مسلمانان مناسب زنان است در نظر گرفته شده است.

3. ويژگي هاي جسمي
در ابتدا فولا طوري طراحي شده بود که موهايي به رنگ سياه زغالي و چشم هايي به رنگ قهوه اي و خرمايي داشته باشد اما بعدها مدل هايي با رنگ چشم و موي روشن هم ارائه شدند. گروه طراحي اين عروسک قبل از شکل دهي به ظاهر آن دهها چهره معروف در جهان عرب را مورد نظر قرار دادند. به طور کلي اين عروسک به گونه اي طراحي شده است که مانند دختري معمولي به نظر برسد و چندان جلب توجه نکند.
فولا طوري طراحي شده بود که موهايي به رنگ سياه زغالي و چشم هايي به رنگ قهوه اي و خرمايي داشته باشد اما بعدها مدل هايي با رنگ چشم و موي روشن هم ارائه شدند.
مي توان گفت علاوه بر پوشش اسلامي فولا، خصوصيت عربي و به ويژه موي سياه، چشمان قهوه اي تيره و رنگ پوست مايل به سبزه که ويژگي عموم عرب هاست تمايز بخش ظاهر اين عروسک از ديگر عروسک هاي غربي است.

محيط اجتماعي فولا
فولا علاوه بر برادر و خواهر کوچکترش به نام هاي «بدر» و «نور» که دوقلو هستند دو دوست به نام هاي «ياسمين» و «ندا» دارد.
برادر فولا، بدر، از شخصيت آرامي برخوردار است، فعال بوده و روابط خوبي با اطرافيانش دارد. هميشه سعي مي کند به اطرافيانش اين حس را منتقل کند که مي توانند روي او حساب کنند اما نسبت به نور سرد است و زياد توجهي ندارد. هنگامي که نور مرتکب اشتباهي مي شود بدر با انگيزه و توجه کامل او را راهنمايي مي کند و يا اشتباه نور را به مادرش و يا فولا اطلاع مي دهد. بدر دائما سعي دارد نور را راهنمايي کند و اين امر موجب رنجش نور مي شود.
فولا علاوه بر برادر و خواهر کوچکترش به نام هاي «بدر» و «نور» که دوقلو هستند دو دوست به نام هاي «ياسمين» و «ندا» دارد.
بدر بازي هاي کامپيوتري جنگي را دوست دارد، بسکتبال و فوتبال بازي مي کند و عاشق شنا است و دوچرخه سواري را خوب بلد است همچنين عاشق حل معما است.
نور اما بسيار فعال و پويا است. هميشه سعي دارد کمک کند بدون اين که از کسي نظر بخواهد که گاهي باعث ايجاد مشکل مي شود. براي نور مهم است که شخصيتش و استقلالش را اثبات کند و نسبت به آرامش بدر حسادت دارد و همچنين از توجه بيش از حد بدر به خودش عصباني مي شود و خود را بي نياز از نظارت بدر مي بيند. خواهر کوچکتر فولا هميشه از اشتباهاتش پشيمان مي شود و سعي مي کند اصلاحشان کند.
او در دوچرخه سواري با بدر مشارکت مي کند و گاهي هم با او بسکتبال بازي مي کند، عاشق اسب سواري و واليبال است و خواندن داستان و مجلات دخترانه را دوست دارد و آرزو مي کند سر دبير يک مجله دخترانه شود.

محصولات فولا
شرکت سازنده فولا غير از عروسک محصولات ديگري هم دارد مثل کيف و کتاب، پوشاک، بازي، شيريني جات، عطر، ماشين براي بازي کودکان، دکور خانه و مجله مخصوص دختران به نام «مجله فولا»، که همه اين محصولات در کشورهاي عربي از جمله امارات، عربستان، سوريه و مصر به فروش مي رسد. اين محصولات در امريکا، چين و انگلستان نيز فروش دارند.

مجله فولا
مجله اي است براي دختران بين 8 تا 16 سال که هر ماه به زبان عربي توسط شرکت نيوبوي منتشر مي شود. اين مجله حاوي 50 صفحه است که موضوعات مختلفي، از داستان تا فعاليت هاي خاص دختران، را پوشش مي دهد. اولين نسخه اين مجله در سال 2006 منتشر شد که در تيراژ 45000 نسخه در کشورهاي عرب زبان و به ويژه حاشيه خليج فارس توزيع شد. همچنين شرکت نيوبوي نسخه هاي الکترونيکي اين مجله را از طريق کتابخانه سايتش به فروش گذاشته است.
کتابخانه الکترونيک نيوبوي يک درگاه براي دسترسي به همه موضوعات آموزشي از جمله «کتاب ها و مجلات الکترونيک» است که به نوعي با محصولات نيوبوي از جمله فولا مرتبط هستند.

تبليغات درباره فولا
در عربستان سعودي زندگي فولا در قالب آگهي هاي و تبليغات انيميشني نمايش داده مي شود، مثلا عروسکي را نشان مي دهند که نماز صبحش را به جاي مي آورد، براي اين که دوستش را غافلگير کند برايش يک کيک درست مي کند و يا وقت خواب کتاب مي خواند. اين صحنه ها طراحي شده اند تا ارزش هاي مورد اعتقاد و رفتار فولا را نشان دهند.
اغلب تبليغات فولا با آواز خواندن فولا به زبان عربي آغاز مي شوند و عموما در اين تبليغات لوازم روزمره فولا نشان داده مي شود، مثلا يک گروه از هنرمندان سوريه اي را نشان مي دهند که وسايل، لوازم التحرير و کيف و کفش فولا را نمايش مي دهند.
مجموعه ديگري از تبليغات تجاري هستند که فولا را خانوده دوست، داراي روابط خوب اجتماعي و مقيد به ارزش ها نشان مي دهند.

نه! به باربي در جهان اسلام
در سپتامبر 2003 عربستان سعودي فروش باربي را با اعلام اين که اين عروسک با معيارهاي اسلامي همخواني ندارد ممنوع اعلام کرد. در همين راستا فولا به عنوان جايگزين باربي و بازتاب دهنده ارزش هاي اسلامي ساخته شد.
فولا با جنس مخالف رابطه ندارد و نخواهد داشت زيرا که مسلمانان روابط عاشقانه خارج از چارچوب زناشويي را نمي پذيرند. طراحان فولا معتقدند فولا بايد نماد ارزش هاي سنتي اسلامي باشد. فولا علاوه بر حجابش لباس هاي زيادي دارد که بازتاب دهنده لباس هايي است که يک دختر مسلمان روزانه مي پوشد. لباس هاي فولا از يک سو با ارزش هاي اسلامي تناسب دارد و از سوي ديگر هنوز در غرب هم مد است.

فولا: عروسک اسلامي يا باربي محجبه!
فولا و باربي شباهت هاي زيادي به هم دارند از جمله در اندازه و قد تا جايي که گاهي اوقات فولا را «باربي عربي» مي نامند. تفاوت بين اين دو بيشتر در سبک زندگي و پوشش است. فعاليت هاي فولا عموما شامل خريد، وقت گذراني با دوستان، آشپزي، کتاب خواندن و نيايش و عبادت مي شود. اين در حالي است که عروسک باربي طيف گسترده اي از سرگرمي ها و شغل ها را دارد. طبق گفته طراحان فولا براي آينده اين عروسک شغل پزشکي و معلمي در نطر گرفته شده است چراکه اين دو شغل در فرهنگ اسلامي براي زنان پذيرفته شده است. اما باربي تقريبا در نقش تمام شغل ها ديده شده است.
به نظر منتقدان فولا هنوز يک باربي است! اگرچه بلوند نيست اما همچنان سفيدتر است و مشکلات سايز جسم باربي را دارد يعني اگر در اندازه واقعي اش ساخته شود نمي تواند روي پاهايش راه برود.
اگرچه هم باربي و هم فولا لباس ها و پوشش ها، جواهرات ولوازم متنوعي دارند اما لباس هايي که براي خارج از منزل فولا در نظر گرفته شده پوشيده و مطابق عرف اسلامي هستند.

انتقادات
در حاليکه موج خريد فولا جهان عرب و خاورميانه را تحت تاثير خود قرار داد اما اين محصول در کنار طرفدارانش منتقديني هم دارد.
درست است که فولا با موهاي سياه، چشم هاي قهوه اي و پوست سبزه اش که بازتاب چهره عربي است از باربي با موهاي بلوند، چشم هاي آبي و پوست سفيدش متمايز است اما از هر دو عروسک به خاطر «بازنمايي يک زيبايي غير واقعي» انتقاد شده است.
طرفداران فولا معتقدند اين عروسک براي مسلمانان گزينه بهتري است و «والدين با مشاهده بازي دخترانشان با فولا به جاي باربي که هيچ شباهتي به فرهنگ عربي-اسلامي ندارد، احساس راحتي بيشتري مي کنند».

يو اس تودي: در جهاني که با يک فرايند بزرگ جهاني شدن اقتصادي مواجه است، فولا نمايانگر روند رو به رشد تجاري سازي اسلام است.
اما برخي منتقدين اين عروسک عربي معتقدند مساله تجارت و بازاريابي در ميان است زيرا پس از خودداري مردم از خريد باربي چاره اي نبود جز اينکه جايگزيني براي آن در بازار عربي طراحي شود و لذا حجاب تنها وسيله اي بود که سود فروشندگان را تضمين مي کرد.
«صبري عمر الکاثيري» مدير اجرايي موسسه Toy Triangle-Group که نماينده شرکت نيوبوي در خاورميانه است در پاسخ به اتهام تجارت به نام دين با عروسک فولا مي گويد: «ما منافع تجاري داريم اما اين ايده را به عنوان جايگزين عروسک هاي خارجي براي دختران عرب و مسلمان طرح کرديم و هدف ما تربيتي بود نه سوءاستفاده».
سايت يواس تودي با اشاره به فروش بالاي فولا در تفسيري از اين پديده عروسکي مي گويد: «در جهاني که با يک فرايند بزرگ جهاني شدن اقتصادي مواجه است، فولا نمايانگر روند رو به رشد تجاري سازي اسلام است».
به نظر برخي منتقدان ديگر فولا هنوز يک مشکل بزرگ دارد؛ او هنوز يک باربي است! اگرچه بلوند نيست اما همچنان سفيدتر است و مشکلات سايز جسم باربي را دارد يعني اگر در اندازه واقعي اش ساخته شود نمي تواند روي پاهايش راه برود. از طرف ديگر ما فولا افريقايي يا شرق آسيايي نداريم که اين عروسک را منحصر به استاندارد يک نژاد و قوم خاص مي کند. همچنين فولا ماجراجويي هايي مثل سفر به ماه يا مهندسي ندارد.
به نظر اين دسته فولا اساسا تصوير باربي را به چالش نمي کشد و در واقع اين تصوير را مي پذيرد. فولا طراحي شده تا يک زن کليشه اي ديگر را تجسم بخشد و تنها تفاوت آنها در مسلمان بودن فولاست.

نظرات بینندگان

ارسال نظر