صفحه نخست >> سایر ویژه ها تعداد نظرات: 0

زن ايده‌آل براي ازدواج به روايت مردان ايراني

درنهايت آن‌که بررسي نگرش‌ها و ارزش‌هاي جوانان در رابطه با ازدواج مي‌تواند بخش بزرگي از موانع موجود و واقعي در اين راستا را شناسايي کرده و براي حل مسئله، صورت ‌مسئله دقيقي را براي کارشناسان فراهم کند.

کد خبر: 4307

فرهاد متولد سال 63 و دانشجوي دکتري، با توجه به داشتن مدرک دکترا خود را محق به انتخاب هر دختري مي‌داند و اصلاً نمي‌تواند "نه" بشنود: "در شرايطي که دختراي زيادي امکان ازدواج ندارن و هر روز خبري از تجرد قطعي دختران مي‌شنويم، طبيعيه که پسرا دنبال بهترين باشن. وقتي اين‌قدر حق انتخاب گسترده‌اي وجود داره، يه دختر بايد مزاياي زيادي داشته باشه تا پسري که شايد امکانات کمتري هم داره اونو براي همسري انتخاب کنه!"
اين روزها با تنوع معيارهاي ازدواج بين پسران مجرد روبه‌رو هستيم. هنوز هم ملاک‌هاي ثابتي چون زيبايي در ميان اقشار مختلف براي ازدواج پابرجاست، اما ملاک‌هايي نظير ثروت و شاغل‌بودن زن، جزو ملاک‌هاي جديدي است که در بين خانواده‌ها از زبان پسران مجرد يا خانواده‌هايشان شنيده مي‌شود.

همسر مطلوب در معيارهاي ازدواج چه نقشي دارد؟
همسر ايده‌آل در جامعه‌شناسي به معناي تصوري که جوانان از ويژگي‌هاي فرد موردنظرشان جهت ازدواج در ذهن خود مي‌سازند، به کار مي‌رود. درواقع وقتي از معيارهاي ازدواج صحبت مي‌کنيم، منظور همان تصورات ذهني فرد از همسر مطلوبش است.
در فرهنگ‌هاي مختلف همسر مطلوب؛ به‌خصوص براي مردان، تعاريف متفاوتي دارد. در جامعه ‌ايران با توجه به اينکه همچنان انگاره‌هاي سنتي در رابطه با ازدواج وجود دارد و از طرف ديگر جوان ايراني به دليل افزايش سطح تحصيلات و ارتباط با دنياي مجازي، با دنياي مدرن هم ارتباط پيداکرده است، ويژگي‌هاي همسر مطلوب و ايده‌آل براي قشر جوان تعاريف جديد و متنوع و بعضاً متضاد و متناقضي پيداکرده است. در ادامه به بررسي همين تعدد تعاريف خواهيم پرداخت.

شاغل يا خانه‌دار؛ ملاکي قابل‌تأمل براي پسران
اينکه همسر ايده‌آل از نگاه مردان جامعه چه ويژگي‌ها و تعاريفي دارد، موضوعي است که براي بررسي آن بايد به سراغ خود مردان رفت و به جستجوي ذهنيت‌هاي آنان در اين رابطه پرداخت.
فرهاد متولد 63 و دانشجوي دکتري مي‌گويد :"من دوست دارم همسرم شاغل باشه؛ اين‌طوري خيالم راحته که مشغوليت داره و به کارهاي من سرک نمي‌کشه."
هم‌چنين حميدرضا 29 ساله و داراي مدرک کارشناسي ارشد اعتقاد دارد که زن بايد شاغل باشد، "چون زن خانه‌دار افسرده مي‌شه!"
پيام، روشن و صريح است: تحصيلات دانشگاهي مردان حتي در سطوح بالا ظاهراً چندان ارتباطي با باورهاي کليشه‌اي و غالبي و عاميانه در ازدواج و انتخاب همسر ندارد. درواقع درحالي‌که ظاهراً در اين اقشار، شاغل‌بودن زن به رسميت شناخته ‌شده است، اما بايد توجه داشت که اين به رسميت شناخته‌شدن، کاملاً با باورهاي عاميانه، غالبي و اقتدارجويانه درآميخته است.
اما در اين ميان ‌همچنان نگاه‌هاي سنتي نسبت به شاغل يا خانه‌داربودن زنان وجود دارد؛ تفکراتي که اشتغال زن را مانع زندگي خانوادگي دانسته و باکار کردن و درآمد داشتن او احساس ناامني مي‌کنند. محسن 26ساله و داراي مدرک کارشناسي ارشد دراين‌باره مي‌گويد: "دوست ندارم همسرم فعاليت اجتماعي يا شغلي داشته باشه و دوست ندارم سطح خانوادگي‌شان از ما بالاتر باشه؛ اين‌طوري هيچ‌وقت از من حرف‌شنوي نداره."
همچنين بهزاد که دانشجوي کارشناسي‌ارشد و 24 ساله است، معتقد است که محيط‌هاي کاري جاي مناسبي براي زنان نيست و نمي‌توان به‌راحتي به فضاهاي شغلي اعتماد کرد: "ترجيح مي‌دم همسرم خانه‌دار باشه. هم بيشتر به خانه و زندگي و خودش برسه و خيالم راحت باشه که بيرون از خانه با هزاران غريبه و فرد نامناسب سروکار نداره."

ثروت زن، معياري جديدالتأسيس براي پسران
البته که به‌جز نگاه‌هاي ناشي از درآميختن سنت و مدرنيته که بر اشتغال زنان تأکيد دارند، برخي از مردان دلايل ديگري براي پراهميت‌شمردن شاغل‌بودن همسرشان دارند که بيشتر منفعت‌جويانه و مادي است.
امير متولد سال 60 و دانشجوي فوق‌ليسانس درباره ملاک‌هاي همسر ايده‌آلش مي‌گويد: "اگر زن کار نکنه پس چطور مي‌شه زندگي رو چرخوند؟ من روي درآمد همسرم حساب باز مي‌کنم و به همين دليل شاغل‌بودن زن از ملاک‌هاي مهم برامه."
درواقع اين قضيه تا حدودي فراتر از بحث اشتغال و مربوط به طبقه اقتصادي خانواده دختر است که متأسفانه امروزه امري مهم براي بسياري از پسران و خانواده‌هايشان شده است.
فرهاد متولد سال 63 و دانشجوي دکتري هم درباره اهميت وضع مالي همسر آينده‌اش مي‌گويد: "من دوست دارم همسرم پولدار باشه. مي‌خواهم به درسم ادامه بدم و نمي‌خوام براي بحث مالي چند نوبت کارکنم. اين‌طوري خيالم از بابت آينده راحته."
همچنين حميدرضا 29ساله هم ‌نظري شبيه به فرهاد دارد و معتقد است: "همسر من بايد پولدار باشه وگرنه کي مي‌تونه در حال حاضر از پس زندگي بربياد که من بتونم؟!؛ مي‌خوام بعد از ازدواج از زندگي لذت ببرم، نه اين‌که درگيري و دغدغه مالي داشته باشم."
در ميان ملاک‌هاي جديدالتأسيس براي انتخاب همسر از نگاه مردان، ثروت دختر و وضعيت طبقاتي خانواده او جزو ملاک‌هايي است که براي تعدادي از پسران مجرد از اهميت بسيار بالايي برخوردار است و البته اين امر موضوع جديدي است که تا چندي قبل اساساً جايي در ذهن پسران نداشت. درگذشته‌اي نه‌چندان دور پسراني که به هر دليل مجبور به زندگي در خانه پدرزن يا خانه اهدايي خانواده زن مي‌شدند، با لفظ "داماد سرخانه" به‌نوعي مورد انتقاد قرار گرفته و اين موضوع به لحاظ اجتماعي امري ناپسند شمرده مي‌شد.
اما ظاهراً در سال‌هاي اخير شرايط فرهنگي جامعه به سمتي رفته است که اولاً شرايط اقتصادي و مادي خانواده دختر براي خانواده‌ها بسيار مهم شده و البته اين قضيه تا حدودي نتيجه طبيعي پراهميت شدن تجملات است و ثانياً رقابتي ميان پسران براي ازدواج با دختران "خانه"دار و شاغل درگرفته است که وجهه‌اي مادي و متضاد با فرهنگ و قوانين شرعي و عرفي، به ازدواج مي‌دهد.
علي 30 ساله و ديپلمه در اين زمينه به نکته ديگري اشاره مي‌کند و معيارهاي همسر مطلوبش را "تک‌دختر بودن" نيز مي‌داند: "براي من تک‌دختر بودن همسر آينده‌ام مهمه. به‌هرحال منابع اقتصادي خانواده‌اي که يه فرزند يا 4 فرزند داره، کاملاً متفاوت تقسيم مي‌شه. پس چه‌بهتر که همسرم تنها فرزند خانواده باشه."

زيبايي زن؛ فاکتور هم‌چنان مطلق ازدواج در ميان مردان
اگر بحث شاغل يا خانه‌داربودن و ثروت خانواده دختر از موضوعاتي است که اين چندساله به‌عنوان فاکتور ازدواج وارد اين جريان شده، زيبايي ظاهر و اندام، در عوض از قديمي‌ترين و رايج‌ترين فاکتورهاي ازدواج در ميان ايرانيان بوده است. البته که بايد در نظر داشت موضوعي که در اين ميان دستخوش تغيير شده، نگاه به زيبايي و فاکتورهاي جذابيت صورت و اندام است.
اگر تا چندين سال پيش ذايقه و سليقه زيبايي ميان ايرانيان از تنوع و چندگانگي برخوردار بود، امروزه رسانه‌ها مدام در حال تعريف زيبايي هستند تا ذهن مخاطب را با هر نژاد و قوم و زبان و فرهنگ در رابطه با معيارهاي زيبايي يک‌دست و يک‌نواخت کنند. به همين دليل دختران‌ هم ترجيح مي‌دهند براي تطابق با فاکتورهاي مدام تکرارشونده، دست به هر کاري زده تا مقبول و محبوب جامعه‌اي شوند که سرمايه‌داري و مردسالاري در اتحادي کم‌نظير ساخته‌اند.
محسن 26ساله و داراي فوق‌ليسانس، درباره اهميت زيبايي در مورد همسر آينده‌اش مي‌گويد: "مگه مي‌شه با اين رنگارنگي دختران در جامعه، از زيبايي همسرم کوتاه بيام؟! آن‌هم انتخابي که براي يک ‌عمره. زيبايي برام مهم‌ترين فاکتوره."
همچنين علي 30 ساله و ديپلمه مي‌گويد که زيبايي برايش ملاک غيرقابل‌چشم‌پوشي است: "آدم از بچگي يه تصوري از همسرش داره و دلش مي‌خواد زنش شبيه ذهنيتش باشه. مثلاً مگر مي‌شه قد و هيکل و رنگ پوست و شکل صورت همسرم غير از اون چيزي باشه که سال‌ها برام مهم بوده؟"

معيار اخلاقيات آيا به فراموشي سپرده‌شده؟
وقتي براي صحبت در مورد معيارهاي ازدواج سراغ افراد مي‌رويم، البته که در حرف بالاخره صحبتي هم از اخلاق و شعور و همراهي و هم‌دردي در زندگي مي‌شود. بسته به پايگاه قشري و عقيدتي از نجابت و مذهبي‌بودن و تحصيلات و کم‌توقعي و به‌ساز بودن دختر در ماديات هم‌صحبت مي‌شود، اما همه اين صحبت‌ها، پس از تأکيد مؤکد مردان و البته خانواده‌هايشان بر اهميت زيبايي و وضعيت مالي دختر و خانواده‌اش است.
ضمن آن‌که در صحبت با دختران و تجربه‌هايشان از پسرها و خانواده‌هايشان آنچه امر رايج و واجب روزگار شده، اهميت سطح رفاه خانواده دختر و به‌اصطلاح خانه و زندگي چشم‌گيري است که در صحبت‌هاي اوليه پسران به‌عنوان معيار ازدواج ذکر نمي‌شود.
بهزاد که دانشجوي کارشناسي‌ارشد و 24 ساله است، در ميان فاکتورهايش به اخلاق و اهل نماز بودن و کم‌توقعي همسر آينده اشاره مي‌کند. و در پاسخ به اين سؤال که وضع مالي و زيبايي دختر در اين ميان چه اولويتي دارد، مي‌گويد: "اتفاقاً جديداً به اين موضوع فکر مي‌کنم. بالاخره هيچ‌کس همه‌چيز نداره. اين روزا که بيشتر دغدغه ازدواج دارم و خواستگاري مي‌رم، تصميم بهتري مي‌تونم بگيرم. مثلاً اگر دختري نماز بخونه و بي‌حجاب باشه، اما زيبا و در سطح مالي خودمون باشه، برام قابل‌قبول‌تر از دختريه که اهل نماز و حجابه، اما زيبا نيست." وي استدلالش اين است که شايد بتوانم دختر را براي باحجاب‌بودن قانع کنم، اما ظاهرش را که نمي‌توان عوض کرد! از معيارهايش در مورد سطح "وضع مالي خودمان" مي‌پرسم و مي‌گويد: "مادرم معتقده منطقه زندگي‌شون از خودمون پايين‌تر نباشه. شغل پدرش اسم و رسمي داشته باشه و به‌طورکلي نوع زندگي‌کردنشون شبيه ما باشه."
آن‌چه در اين ميان واضح و مشخص است، فراموشي و کم‌اهميت شمردن ارزش‌هاي اخلاقي و رفتاري در ميان معيارهاي ازدواج است؛ موضوعي که در گذشته نه‌چندان دور امر مهمي محسوب مي‌شد و حداقل ارزش بيشتري از وضعيت مالي و رفاه خانواده فرد داشت.

سطح توقع پسران نسبت به دهه‌هاي پيش بالا رفته است
معيارهاي ازدواج پسران آن‌قدر متنوع و متعدد شده است که بعضاً ارتباطي با سطح زندگي و شرايط شخصي خودشان ندارد. شايد بتوان دلايل اين قضيه را در چند بعد ديد. اول آن‌که روابط آزاد دختران و پسران و دسترسي راحت به جنس مخالف، سطح توقعات پسران را بالابرده است. امير متولد سال 60 و دانشجوي فوق‌ليسانس دراين‌باره مي‌گويد: "آن‌قدر دختراي متعدد و متفاوتي اطرافم وجود دارن، که فکرکردن به ازدواج خيلي سخت مي‌شه. از طرف ديگه تصميم‌گيري و انتخاب از ميان اين‌همه گزينه‌هاي زيبا و داراي امکانات مختلف، خب آدم رو وسوسه مي‌کنه که دنبال بهترين بگرده. دنبال بهترين گشتن هم کار سختيه و انتخاب رو خيلي سخت مي‌کنه."
از طرف ديگر طي دو دهه اخير رسانه‌ها آن‌چنان به موج آمارهاي درست و نادرست جمعيتي و اکثريت‌بودن دختران براي ازدواج دامن زده و بر آن موج‌سواري کرده‌اند، که آنچه در نهايت ايجاد شده، تصور نادرستي از ازدواج براي پسران و خانواده‌هايشان است. فرهاد متولد سال 63 و دانشجوي دکتري، با توجه به داشتن مدرک دکترا خود را محق به انتخاب هر دختري مي‌داند و اصلاً نمي‌تواند "نه" بشنود: "در شرايطي که دختراي زيادي امکان ازدواج ندارن و هر روز خبري از تجرد قطعي دختران مي‌شنويم، طبيعيه که پسرا دنبال بهترين باشن. وقتي اين‌قدر حق انتخاب گسترده‌اي وجود داره، يه دختر بايد مزاياي زيادي داشته باشه تا پسري که شايد امکانات کمتري هم داره اونو براي همسري انتخاب کنه!"

جامعه براي تغيير معيارهاي ازدواج چه مي‌تواند بکند؟
درواقع معيارها و فاکتورهاي ازدواج در جامعه توسط رسانه‌ها، نخبگان، مسئولين، قوانين و کارشناسان شکل مي‌گيرد. به همين دليل در شرايطي که بخشي از تأخير در سن ازدواج جوانان ناشي از همين معيارها و فاکتورهاي ازدواج است، لازم است ساختارهاي فرهنگي جامعه فکري به حال تغييرات ارزشي و نگرشي جوانان کنند. از طرف ديگر برخي از اين معيارهاي جديد مانند ثروت، موجب اضمحلال زيرساخت‌هاي اخلاقي، ارزشي و اعتقادي جامعه شده و از همه مهم‌تر موجب بازتوليد نگاه ابزاري به زنان و شي‌ء‌شدگي آن‌ها شده است.
درنهايت آن‌که بررسي نگرش‌ها و ارزش‌هاي جوانان در رابطه با ازدواج مي‌تواند بخش بزرگي از موانع موجود و واقعي در اين راستا را شناسايي کرده و براي حل مسئله، صورت ‌مسئله دقيقي را براي کارشناسان فراهم کند.

نظرات بینندگان

ارسال نظر