صفحه نخست >> اقتصادی تعداد نظرات: 0

اگر هدفمندی یارانه ها اجرا نشده بود

اجرای قانون هدفمندی یارانه ها با خزانه دولت چه کرد؟

سام بیدک

اگر تنها قیمت بنزین به همان روال ادامه پیدا می کرد، بی شک بدلیل قیمت غیر واقعی، برخی اقدام به قاچاق این کالا و برخی دیگر نیز بدون توجه به اصل صرفه جویی اقدام به مصرف بیش از حد این کالای استراتژیک می نمودند و ضمن تضعیف دولت در عرصه بین المللی بدلیل نیاز به واردات این کالا و...

کد خبر: 3290

همانطور که در گزارش قبلی* اشاره شد هدفمند سازی یارانه ها در ایران به دلایلی چون تبدیل یارانه های غیر مستقیم به مستقیم و هدفمند کردن آنان، جلوگیری از قاچاق حامل های انرژی و برخی اقلام دیگر، جلوگیری از مصرف بیش از اندازه و واگذاری مدیریت مصرف به مردم و همچنین در راستای اجرای عدالت و کاهش فاصله طبقاتی سرانجام در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۸۹، بصورت رسمی آغاز گردید. پس از گذشت 46 ماه از اجرای این طرح متاسفانه برخی افراد بعضا به دلیل نا آگاهی و بعضا اغراض سیاسی و در راستای زیر سئوال بردن این اقدام هوشمندانه دولت سابق در تلاش هستند ضمن تاختن به اصول و اهداف طرح، آن را عامل اساسی تهی شدن خزانه دولت و عدم توانایی دولت جهت ورود به پروژه های عمرانی و به تبع آن افزایش نرخ بیکاری در کشور بدانند.

در این نوشتار سعی شده است که تنها از این جنبه به طرح نگاه شود که در صورت ادامه روند قبلی در خصوص افزایش حامل های انرژی بصورت اندک و سالانه، امروز دولت و درآمدها آن در چه وضعیتی قرار داشت و آیا با عدم اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ، واقعا توان مالی دولت در اجرای پروژه ها بیشتر بوده است یا خیر؟

همانطور که مستحضرید قبل از اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها، دولت های سازندگی و اصلاحات جهت تامین بخشی از هزینه ها خود سالانه و در ابتدای هر سال قیمت حامل های انرژی را در حدود 20 درصد افزایش می دادند و این افزایش قیمت به خصوص در قیمت بنزین سبب تمایل کسبه و بازاریان جهت افزایش 20 درصدی نرخ خدمات و تولیدات خود می گردید. بر اساس آمارهای دولتی و سازمان های بین المللی در سال 88، دولت جهت تامین مابه تفاوت قیمت واقعی حامل های انرژی و قیمت فروش آن به مردم مجبور بود که 110 هزار میلیارد تومان به مردم یارانه غیر مستقیم بپردازد که همانطور که قبلا گفته شد، 80 درصد از مبلغ توسط تنها دو دهک ثروتمند جامعه مصرف می گردید.

پس از اجرای هدفمند کردن یارانه ها، شاهد بودیم که دولت در راستای کاهش مابه تفاوت قیمت واقعی و قیمت فروش که به تبع آن بساری از مفاسد ایجاد می گردید، تلاش نمود که با حرکت به سمت واقعی سازی قیمت ها، به اهداف مورد نظر خود برسد و براین اساس قیمت ها پس از اجرای این طرح افزایشهای نجومی را به خود دید ، که این افزایش قیمت ها در ادامه قابل مشاهده می باشد
مقایسه شیب قیمتی فاز اول و دوم هدفمندی

حال فرض می گیریم دولت دهم اقدام به طرح هدفمند کردن یارانه ها نمی کرد و سیاست دولت های سابق را ادامه می داد و هر سال تنها اقدام به افزایش 20 درصدی قیمت این حامل های می کرد. بر این اساس می توان گفت که قیمت این حامل ها در طول 4 سال اخیر باید اینگونه محاسبه می گردید.
نام حامل انرژی سال 90 سال 91 سال 92 سال93
http://www.dolatebahar.com/media/image/userdata/856383528-1-Untitled.jpg

حال سئوال بنده از کسانی که مخالف اجرا این طرح به دلیل خالی کردن خزانه و کاهش توان مالی دولت در اجرا پروژه ها می باشند، این است که در صورت عدم اجرا این طرح و به تبع آن بدلیل پایین نگه داشتن قیمت ها 110 هزار میلیارد تومانی که دولت در سال 88 بعنوان یارانه غیر مستقیم به مردم می داد، اکنون به چه مقدار می رسید؟ برای پاسخ به این سئوال باید گفت اگر تنها قیمت بنزین به همان روال ادامه پیدا می کرد، بی شک بدلیل قیمت غیر واقعی، برخی اقدام به قاچاق این کالا و برخی دیگر نیز بدون توجه به اصل صرفه جویی اقدام به مصرف بیش از حد این کالای استراتژیک می نمودند و ضمن تضعیف دولت در عرصه بین المللی بدلیل نیاز به واردات این کالا و تحریم کالا توسط دشمنان، مصرف کشور اکنون به بیش از یکصد میلیون لیتر در روز می رسید در حال حاضر میزان مصرف در حدود 70 میلیون لیتر در روز می باشد که با محاسبه قیمت فعلی میانگین فروش 700 و 1000 تومان (میانگین 850 تومان) با قیمت احتمالی بر اساس سیاست دولت های سابق 264 تومان، اکنون باید تنها در حوزه بنزین سالانه 21389000000000 تومان معادل بیست و یک هزار و سیصد و هشتاد و نه میلیارد تومان به یارانه غیر مستقیم گذشته می افزودیم!

(مابه التفاوت قیمت میانگین فعلی بنزین با قیمت احتمالی 586 تومان 100 میلیون لیتر مصرف روزانه تعداد روزهای سال 365 = 21389000000000)

یا در خصوص گازوئیل باید گفت، اکنون با توجه به اینکه در خصوص مدیریت مصرف این حامل انرژی نسبت به گذشته بسیار دقت می شود و حجم قاچاق آن به شدت کاهش پیدا کرده است اما روزانه بیش از 100 میلیون لیتر گازوئیل مصرف می گردد که بی شک با ادامه روند سابق در قیمت گذاری محصول قطعا اکنون میزان مصرف به بیش از 150 میلیون لیتر در روز می رسید که با محاسبه مابه التفاوت قیمت میانگین فعلی با قیمت احتمالی سال 93 باید گفت که دولت مجبور بود 20531250000000 تومان معادل بیست هزار و پانصد و سی و یک میلیارد و دویست و پنجاه میلیون تومان به یارانه غیر مستقیم خود در طول سال 93 اضافه کند! از حاصل جمع تنها این دو عدد به عدد شگفت انگیز 41920250000000 معادل چهل و یک هزار میلیارد و 920 میلیون تومان می رسیم که عددی در حدود 90 درصد یارانه اعطایی دولت در یکسال می باشد. حال اگر به این عدد، مابه تفاوت سایر اقلام دیگر را که در جدول بالا می باشد بیفزاییم به این تیجه می رسیم که نه تنها دولت از اجرای طرح هدفمندی متضرر نشده است بلکه به عواید و منافعی رسیده است که تنها در مقوله اقتصادی صرف نباید بدان نگاه کردد بلکه در حوزه مسائلی چون افزایش قدرت چانه زنی دولت در عرصه های بین المللی نیز بدان توجه داشت.

در پایان ذکر این نکته نیز لازم است که دلیل موفقیت بزرگ این طرح تنها درسایه همراهی مردم شریف و با نجابت ایران اسلامی و همکاری آنان با دولت وقت بوده است و این امر نیز تنها در سایه ارتباط قوی دولت با مردم بوده است که در طی یک دوره زمانی حدود دو ساله افکار عمومی جامعه را در خصوص اجرای این طرح بزرگ اقتصادی همراه خویش نمود. با این وجود در کمال تاسف زبان سیاه و مغز بد اندیش و تاریک برخی از مسئولان فعلی حاضر به بیان خدمات بزرگ دولت دهم به مردم و به خود دولت یادهم نیست!

در قسمت های بعد تلاش خواهد شد از دریچه دیگر به عظمت و بزرگی این طرح و دلائل برخی مغرضین در مخالفت با طرح بررسی شود.

    -----------------------------------------------------------------------------------------

مقاله دوم:

مدتی است برخی به ظاهر کارشناسان اقتصادی و مدیران دولتی اظهاراتی تعجب آوری را در خصوص قانون هدفمند کردن یارانه ها بیان می دارند. در آخرین مورد روز گذشته در برخی سایت های حامی دولت مصاحبه ای از دکتر محمود جام ساز -اقتصاددان- منتشر شده که در آن هدفمندی یارانه ها سیاستی اشتباه نامیده شده که به شکاف طبقاتی دامن زده است! یا اخیرا به نقل از منصور معظمی معاون برنامه ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزیر نفت آورده اند که: «ماهانه معادل 1.2 میلیارد دلار برای یارانه نقدی و اجرای طرح هدفمندی یارانه ها توسط وزارت نفت پرداخت می شود که باعث متوقف مانده پروژه های اساسی صنعت نفت شده است!» البته از این دست اظهارات در این چند ماهه کم نبوده است که برخی ها پرداخت یارانه به مردم را سبب آسیب به اقتصاد کشور اعلام کنند و هر روز با این گونه اظهارات تن مردم را بلرزانند که باید روند پرداخت یارانه قطع گردد! باید گفت بدا به حال کشوری که اقتصاددان هایش توزیع عادلانه ثروت را عامل شکاف طبقاتی می دانند.

قبل از ورود به این مبحث که اساسا اجرای هدفمند کردن یارانه ها سیاست درستی بوده یا اشتباه باید به این مسئله بپردازیم که به چه دلایلی قانون هدفمندکردن یارانه ها و پرداخت یارانه در کشور اجرا گردید. برای پاسخ به این سوال، چند دلیل را می توان بیان کرد که اختصارا به شرح ذیل می باشد:

1- تبدیل یارانه های غیر مستقیم به مستقیم و هدفمند کردن آنان: بر اساس آمار اعلامی، دولت در سال 1388 جهت کمک به مردم در تامین برخی از اقلام و حامل های انژی حدود یکصد و ده هزار میلیارد تومان به مردم یارانه غیر مستقیم می داد. تامین بخشی از تفاوت قیمت عرضه کالا به مردم با قیمت واقعی آن عمده یارانه غیر مستقیم به مردم در حوزه انرژی مانند بنزین، گازوئیل، نفت سفید، گاز خانگی، آب، برق، نان و ... بوده است. بر اساس آمار دولتی از یکصد و ده هزار میلیارد تومان یارانه پرداختی دولت به مردم، دو دهک ثروتمند جامعه حدود 80 درصد از این مبلغ را به خود اختصاص می داند و 8 دهک دیگر جامعه تنها 22 هزار میلیارد تومان از این مبلغ را به خود اختصاص می دادند. بقول معروف هر که بامش بیشتر، برفش بیشتر و هر که ثروتمند تر، یارانه اش بیشتر!

2- جلوگیری از قاچاق حامل های انرژی و برخی اقلام دیگر: به دلیل قیمت بسیار پایین برخی حامل های انرژی در ایران و تفاوت قیمت بالای آن با آنسوی مرزها، قبل از هدفمند کردن یارانه ها شاهد بودیم بسیاری از منابع و مواد کشور توسط عده ای سودجو به آن سوی مرزها قاچاق می شد که پس از اجرای هدفمند کردن یارانه بحمدالله میزان قاچاق این گونه مواد بسیار کاهش پیدا نمود. به عنوان مثال قیمت هر لیتر گازوئیل در ایران قبل از هدفمند کردن تنها 16 تومان بوده است و در همان دوره زمانی در کشور ترکیه 1800 تومان بود. البته این قیمت در کشورهای حوزه خلیج فارس چیزی حدود 400 تومان بود که پس از اجرای قانون هدفمند کردن یارانه و افزایش قیمت گازوئیل در ایران، قاچاق این ماده برای قاچاقچیان دیگر صرفه اقتصادی نداشت و تنها شاهد قاچاق گازوئیل به ترکیه بودیم.

3- جلوگیری از مصرف بیش از اندازه و واگذاری مدیریت مصرف به مردم: قبل از اجرای هدفمند سازی یارانه ها مصرف سوخت در ایران بسیار بالاتر از استانداردهای جهانی بود. به عنوان مثال در سال ۲۰۰۷ شدت مصرف انرژی در ایران ۴٫۵ برابر میانگین جهانی بوده‌است. مقدار انرژی که در این سال در ایران برای هزار دلار تولید صرف شده معادل ۰٫۸۹ بشکه نفت خام بوده در حالی که در کل دنیا این رقم ۰٫۱۹ است در همین سال سرانه مصرف بنزین در ایران ۳۳۰ لیتر و سرانه مصرف گازوئیل ۳۸۶ لیتر بوده‌است در حالی که سرانه جهانی مصرف بنزین ۱۸ لیتر و گازوئیل ۲۰۰ لیتر است.

پس از هدفمند سازی یارانه ها به علت افزایش قیمت حامل های انرژی، نحوه مدیریت مصرف مردم ایران بهبود یافت هرچند تا رسیدن به نقطه مطلوب هنوز راه بسیار داریم اما از قبل این مدیریت مصرف عواید بسیاری نصیب مملکت گردید. بعنوان مثال به دنبال همراهی مردم با قانون هدفمندی یارانه ها، مصرف بنزین کشور در دی ماه سال 89 یک ماه بعد از اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها و به رغم ورود بیش از یک میلوین دستگاه خودرو به سیستم حمل و نقل کشور نسبت به مدت مشابه سال پیش از آن، 4.5 درصد کاهش یافت. در دی ماه سال 89 به طور متوسط 56 میلیون و 700 هزار لیتر بنزین موتور در کشور مصرف شده است که این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال 88 59 میلیون و 400 هزار لیتر کاهش دو میلیون و 700 هزار لیتری را نشان می دهد. بر اساس تصمیم دولت، سهمیه بنزین خودروها در دومین ماه بهمن ماه از اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها مطابق آذرماه ماهانه 60 لیتر به آنها تحویل داده شد و تنها سهمیه بنزین آژانس دوگانه سوز، تاکسی دوگانه سوز، مسافربر شخصی دوگانه سوز و مسافربر شخصی گازمایع از ماهانه 200 لیتر به 300 لیتر افزایش یافت.

از بهمن سال 89 سهمیه بنزین حمایتی با نرخ هر لیتر 100 تومان در جایگاه های کشور متوقف شد و تنها 60 لیتر بنزین با نرخ هر لیتر 400 تومان به خودروهای سواری شخصی اختصاص یافت، خودروها همچنین امکان خرید بنزین آزاد تا سقف ماهیانه 500 لیتر با نرخ دوم هر لیتر 700 تومان را دارند. در پی این اقدام دولت وقت در بهمن 1389، روزانه 52 میلیون و 800 هزار لیتر در کشور مصرف شد؛ این در حالی است که این میزان در دوره مشابه سال 88 روزانه 60 میلیون و 200 هزار لیتر اعلام شده بود، این یعنی کاهش هفت میلیون و 400 هزار لیتری مصرف بنزین. این روند مدیریت مصرف بحمدالله هر سال بهتر شده است طوری که پس از گذشت 4 سال از اجرای طرح و ورود بیش از 4 میلیون دستگاه خودرو جدید به سیستم حمل و نقل تنها 10 میلیون لیتر بنزین به میزان مصرف مردم افزوده شده است.

4- اجرای عدالت و کاهش فاصله طبقاتی: همانطور که قبلا بیان شد قبل از اجرای قانون هدفمندی یارانه ها متاسفانه تنها 20 درصد یارانه پرداختی به مردم قبل از اجرای طرح به 8 طبقه پایین جامعه پرداخت می شد که این امر سبب ایجاد فاصله طبقاتی عظیمی شده بود که بحمدالله پس از اجرای طرح هدفمند کردن یارانه این فاصله کاهش پیدا نمود هر چند که هنوز این مقدار از بی عدالتی و فاصله طبقاتی در شان نظام اسلامی نمی باشد. طبق گزارش مرکز آمار ضریب جینی در سال 80 رقم 43.0 واحد در سال 81 رقم 42.0 واحد، سال 82 رقم 42.0، سال 83 رقم 42.0، سال 84 رقم 42.0 و سال 85 رقم 43.0، سال 86 رقم 43.0، سال 87 رقم 41.0، سال 88 رقم 41.0، سال 89 رقم 40.0، سال 90 رقم 37.0 واحد و سال 91 رقم 36.0 واحد در کشور بوده است. شاخص جینی یا ضریب جینی شاخصی اقتصادی برای محاسبه توزیع ثروت در میان مردم است. بالا بودن این ضریب در یک کشور معمولا به عنوان شاخصی از بالا بودن اختلاف طبقاتی و نابرابری درآمدی در این کشور در نظر گرفته می‌شود.ضریب جینی که بیانگر توزیع درآمد در کشور است عبارت است از: نسبت دهک پردرآمد به دهک کم‌درآمد است که این نسبت بین صفر تا یک در نوسان است که هرچه این نسبت به سمت صفر گرایش پیدا کند یعنی توزیع عادلانه‌تر درآمد در کشور وجود دارد و هرچه به سمت یک گرایش پیدا کند یعنی توزیع ناعادلانه ثروت در کشور به چشم می‌خورد.

با این وجود در سال 92 در پی کاهش ارزش واقعی دستمزدها و پرداخت های انتقالی به خانوار و به دنبال عملکرد غلط دولت یازدهم که به مثابه کمیته اجرایی اتاق بازرگانی مشغول فعالیت است، ضریب جینی در مقایسه با سال قبل افزایش یافت. طبق بررسی های بانک مرکزی، مقدار ضریب جینی در سال 92 نشان میدهد این ضریب از رقم 0.3834 در سال 91 به رقم 0.3944 افزایش یافته است.

منبع: دولت بهار

نظرات بینندگان

ارسال نظر