صفحه نخست >> اقتصادی تعداد نظرات: 0

تـوطـئـه نـفـتـی یـا وسـوسـه نـفـتـی؟

طی مدت کوتاهی، قیمت نفت از بشکه‌یی بالاتر از ١٠٠ دلار به نزدیک ۶٠ دلار رسیده است و برخی از کشورها همچون نیجریه، ایران، ونزوئلا، الجزایر، عراق و لیبی را نسبت به درآمدهای ارزی و حتی ریالی دچار نگرانی کرده است. واکنش اولیه مسوولان برخی از این کشورها از جمله ایران، عصبانیت، همراه با توطئه تلقی کردن این اتفاق بود.

کد خبر: 22

طی مدت کوتاهی، قیمت نفت از بشکه‌یی بالاتر از ١٠٠ دلار به نزدیک ۶٠ دلار رسیده است و برخی از کشورها همچون نیجریه، ایران، ونزوئلا، الجزایر، عراق و لیبی را نسبت به درآمدهای ارزی و حتی ریالی دچار نگرانی کرده است. واکنش اولیه مسوولان برخی از این کشورها از جمله ایران، عصبانیت، همراه با توطئه تلقی کردن این اتفاق بود. این یادداشت صلاحیت آن را ندارد که درباره عادی یا توطئه‌آمیز بودن این کاهش قضاوت کند ولی می‌توان از منظر دیگری نیز به موضوع پرداخت. هنگامی که قیمت نفت بالا رفت و از بشکه‌یی حدود ٣۶ دلار به بالاتر از ١٠٠ دلار رسید، آیا آن افزایش ناشی از اراده سیاسی و مقدمه یک توطئه بود یا آنکه ناشی از سازوکار بازار بود و هیچ کشوری قدرت جلوگیری از افزایش قیمت آن را نداشت؟ اگر آن را ناشی از سازوکار بازار و عرضه و تقاضا بدانیم، معنایش این است که مخالفان افزایش قیمت قدرت لازم را برای جلوگیری از افزایش قیمت نداشته‌اند، پس در این صورت چگونه است که امروز می‌توانند بدون توجه به بازار، قیمت نفت را تا این حد کاهش دهند؟ چگونه چنین قدرتی را دارند که در گذشته نداشته‌اند؟مگر اینکه بپذیریم افزایش قیمت نیز توطئه و دسیسه همین قدرت‌هایی بوده که امروز قیمت نفت را کاهش داده‌اند. در این صورت چرا همان موقع متوجه این توطئه نشدیم و با آن مخالفت نکردیم، سهل است که از آن خوشحال هم شدیم؟

یا حداقل اینکه چرا سعی نکردیم در دام این توطئه گرفتار نشویم؟ بلکه با رغبت تمام وارد تور توطئه افزایش قیمت نفت شدیم.
فرض کنیم که کل ماجرا توطئه است. خوب اشکالش چیست؟ کشورهایی که قدرت دارند برای شکست دادن کشورهای دیگر از ابزار نفت استفاده می‌کنند، کشورهای متضرر از ماجرا اگر قدرت داشته باشند، مگر غیر از این است که از نفت به عنوان ابزار قدرت استفاده می‌کنند؟ روشن است که ما و سایر کشورهایی که از کاهش قیمت ضربه می‌بینیم، باید متوجه ماجرا باشیم و بی‌گدار به آب نزنیم. اینکه نمی‌شود ما چشم و گوش بسته؛ تجربه چند بار گذشته را فراموش کنیم و از یک سوراخ چند بار گزیده شویم، باز هم دست خود را داخل این سوراخ کنیم و فریب افزایش قیمت نفت را بخوریم و هنگامی که قیمت‌ها کاهش یافت، زانوی غم بغل کنیم و آن را به توطئه دیگران نسبت دهیم. بعد از انقلاب تاکنون حداقل دو بار سال‌های ١٣۶۵ و ١٣٧٧ این سناریو تکرار شده و قیمت نفت افزایش و پس از مدتی کاهش یافته بود ولی هیچگاه از آن درس نگرفتیم؟ و چون کفگیر ارزی ما به ته دیگ می‌خورد، عربستان و امریکا را متهم می‌کنیم. خوب آنها که کار خودشان را می‌کنند، ما چرا نباید درس بگیریم؟ وقتی درآمدهای نفتی بیشتر می‌شود، اقتصاد و بودجه ما نیز نفتی می‌شود وقتی هم که نفت ارزان می‌شود با خوشحالی و در واقع ناراحتی می‌گوییم: خوب شد، حالا وقت مستقل شدن از نفت است!!
واقعیت این است چه کاهش قیمت نفت توطئه باشد و چه آنکه از منطق بازار تبعیت کرده باشد، در اصل قضیه فرقی نمی‌کند. اگرچه به نظر می‌رسد، کاهش موجود ترکیبی از این دو عامل است. از یک سو افزایش تولید نفت جهان و به ویژه امریکا و نیز کاهش رشد اقتصادی چین زمینه ساز کاهش قیمت‌ها شده و از سوی دیگر عربستان هم به دلایل سیاسی و اقتصادی خواهان کاهش قیمت است، تا هم به ایران و عراق فشار آورده شود و هم اینکه تولید نفت‌های شنی در ایالت متحده به صرفه نشود و سهم عربستان و اوپک در بازار نفت همچنان حفظ شود.
اگر کاهش قیمت نفت از منطق اقتصادی ناشی می‌شود، باید می‌فهمیدیم که ارزهای نفتی را وارد اقتصاد و از آن مهم‌تر بودجه نکنیم و صندوق ذخیره ارزی یا حساب ذخیره ارزی را ناخنک نزنیم و ته آن را جارو نکنیم. مسلم بود که این قیمت پایدار نیست، زیرا با افزایش قیمت نفت، تولید برخی منابع نفتی گرانقیمت نیز به صرفه می‌شود و عرضه بر تقاضا پیشی خواهد جست و انرژی‌های جایگزین سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص خواهند داد. بنابراین باید در آن بهار نفتی دیروز به یاد زمستان نفتی امروز هم می‌بودیم. و اگر این کاهش قیمت توطئه است، باز هم باید احتیاط می‌کردیم، زیرا دشمنی میان کشورها، از اخلاق عادی تبعیت نمی‌کند. وقتی که عربستان در عراق و سوریه و یمن و لبنان ضربه بخورد، حتما و منطقا خواهد کوشید تا جای دیگر جبران کند و اگر نکند جای تعجب دارد و این ما هستیم که باید آماده می‌بودیم. ولی حیف که رییس‌جمهور قبلی معتقد بود نفت اصلا زیر ١٠٠ دلار نخواهد آمد، اندازه جیب دولت خود را داده بود تا برای نفت ٢٠٠ دلاری بدوزند. و در دولت موجود هم معاون رییس‌جمهور با قاطعیت رسیدن نفت به قیمت زیر ١٠٠ دلار را رد می‌کرد. مساله این نیست که اشتباهی صورت گرفته است. بلکه مساله این است که شرط عقل نبود که خود را با قیمت‌های بالای نفت هماهنگ کنیم، در حالی که در برابر کاهش آن نمی‌توانیم مقاومت کنیم. در هر حال گذشته گذشته است. بیایید و برای یک بار هم که شده اقتصاد خود را به نحو صحیحی از شر نفت و درآمدهای آن خلاص کنیم. این جمله راحت عنوان می‌شود ولی تبعات سنگینی دارد. فقط دولتی که قدرتمند است می‌تواند این کار را انجام دهد ولی دولت ضعیف نه. دولتی که در برابر وسوسه‌های نفت خویشتن‌دار باشد. آیا این دولت قدرتمند است؟ امیدواریم چنین باشد.

منبع:اعتماد

نظرات بینندگان

ارسال نظر