صفحه نخست >> اقتصادی تعداد نظرات: 0

توليدکنندگان نفت چگونه مي‌توانند اقتصاد قدرتمندتري داشته باشند؟

کشورهاي عضو اوپک مي‌بايست در هر راهبردي که به کار مي‌گيرند، کاهش وابستگي به درآمدهاي نفتي را در نظر گيرند.کشورهاي توليدکننده نفت خام براي کاهش مصرف نفت، مي‌توانند به استفاده بيشتر از گاز طبيعي روي آورند.

کد خبر: 1234

متن پيش رو در ديپلماسي ايراني منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست.

کشورهاي عضو اوپک مي‌بايست در هر راهبردي که به کار مي‌گيرند، کاهش وابستگي به درآمدهاي نفتي را در نظر گيرند.کشورهاي توليدکننده نفت خام براي کاهش مصرف نفت، مي‌توانند به استفاده بيشتر از گاز طبيعي روي آورند.
به رغم کاهش شديد بهاي نفت خام، اعضاي سازمان اوپک در جلسه ماه نوامبر تصميم گرفتند توليدات نفت خام را کاهش ندهند که اين مسئله به سقوط بهاي نفت خام به کمترين ميزان طي پنج سال منجر شد. در اين ميان، افزايش توليدات نفت شيل در تگزاس، داکوتاي شمالي و ديگر مناطق در آمريکاي شمالي يکي از عوامل آسيب رسان به سازمان اوپک محسوب مي شود. با اين حال، برخي از اعضاي اوپک چندان موافق عدم کاهش ميزان عرضه نفت خام نبودند. ونزوئلا و ايران قصد داشتند به اميد افزايش بها، توليدات نفت خام خود را کاهش دهند؛ اما تصميم گيرندگان در عربستان سعودي - بانفوذترين عضو سازمان اوپک- تصميم گرفتند از سهام اوپک در بازار حتي با تحمل زيان و ضرر، دفاع کنند.
اگر نفت شيل تنها مشکل در کاهش بهاي نفت خام در بازار بود، احتمال نتيجه دادن راهکار عربستان سعودي وجود داشت. اما اوپک با مشکلي بزرگتر و اساسي تر مواجه است: کاهش درخواست جهاني براي نفت خام. تقاضا براي نفت خام در کشورهاي صنعتي از پنجاه ميليون و صد هزار بشکه در روز در سال 2005، در سال 2013 به 45 ميليون و پانصد هزار بشکه در روز کاهش يافت. از آنجايي که کاهش تقاضا براي نفت خام از پيش از رکود اقتصادي جهاني آغاز شد، تغيير در ميزان تقاضا احتمالا از تغييراتي بنيادي در بازار نفت همچون افزايش بهينه سازي مصرف انرژي ناشي شده است.
طبق پيش بيني آژانس بين المللي انرژي، کاهش سريع تقاضا براي نفت خام در کشورهاي صنعتي از سوي ديگر با افزايش تقاضا براي انرژي در کشورهاي در حال توسعه به ويژه چين و هند، جبران مي شود. در نتيجه، اين آژانس پيش بيني کرد تقاضاي جهاني براي نفت خام تا سال 2040 ادامه يابد. اما عقيده بسياري از کارشناسان بر اين است که افزايش درخواست براي نفت خام در پي مسائلي همچون تغيير در سوخت مصرفي، حذف کمک هزينه براي نفت خام و بهينه سازي مصرف انرژي خيلي پيشتر از سال 2040 پايان يابد؛ طبق پيش بيني اين کارشناسان روند افزايشي تقاضا براي نفت خام تنها تا سال 2020 ادامه خواهد داشت. اگر اين پيش بيني صحيح باشد، اعضاي سازمان اوپک که اقتصاد آنها به شدت به درآمدهاي حاصله از فروش نفت خام وابسته است، با مشکل بزرگي مواجه خواهند شد. در مقابله با کاهش تقاضا براي نفت خام در بازار، کشورهاي عضو سازمان اوپک مي توانند دستکم چهار راهبرد را در نظر بگيرند که البته هيچ کدام از آنها ساده و متضمن موفقيت نيستند.
همکاري نتيجه بهتري خواهد داشت
براي افزايش بها، صادرکنندگان بزرگ نفت خام در ابتدا بايد در تلاش براي کاهش ميزان عرضه نفت در جهان با يکديگر همکاري کنند. اما تاريخ نشان داده همکاري در اين زمينه بسيار دشوار است. اگرچه سازمان اوپک در سال 1982 در تلاش براي محدودسازي توليد و عرضه نفت خام در جهان نظام سهميه بندي را معرفي کرد، اما در عمل اين گروه به جاي هماهنگ ساختن توليدات بر مبناي سهميه بندي، آن را به گونه اي تنظيم کرد که با سطح توليد هماهنگي داشته باشد. جف کولگان، دانشمند علوم سياسي در دانشگاه براون در تحقيقات اخير خود دريافت اعضاي سازمان اوپک در سال هاي 1982 تا 2009 در 96 درصد موارد، طبق سهميه بندي تعيين شده عمل نکرده اند.
يکي از دلايل دشواري همکاري ميان کشورهاي عضو سازمان اوپک اين است که هر يک از اين کشورها اهدافي متفاوت را دنبال مي کنند. آن دسته از اعضاي اوپک که خواستار افزايش بهاي نفت هستند به ويژه ايران و ونزوئلا در مقايسه با جمعيت، ذخاير کمتري دارند و خواستار افزايش بهاي نفت خام در کوتاه مدت هستند. اما آن دسته از اعضاي اوپک که خواستار کاهش بهاي نفت هستند و عربستان سعودي در راس اين گروه قرار دارد، از ذخاير بزرگ نفت خام برخوردارند و به منافع بلند مدت مي انديشند. دسته دوم توانايي تحمل کاهش بهاي نفت خام را به منظور از بين بردن امکان رقابت براي توليدکنندگان غيرعضو در اوپک دارند و قصد دارند پس از حذف رقبا به تدريج بهاي نفت را افزايش دهند.
به علاوه، محدود کردن توليد و عرضه نفت خام در بازارهاي جهاني تنها راه حلي موقت براي مقابله با مشکل اساسي کاهش تقاضاي نفت خام خواهد بود. کاهش توليد و عرضه براي کشورهاي عضو اوپک در کوتاه مدت احتمال افزايش بهاي نفت خام و در نتيجه افزايش درآمدهاي ناشي از فروش نفت خام را در پي خواهد داشت؛ اما در بلند مدت، افزايش بها احتمالا روند کاهش تقاضا براي نفت خام در کشورهاي مصرف کننده را تسريع خواهد کرد.
رقابت براي فروش
اگر صادرکنندگان بزرگ نفت توانايي همکاري با يکديگر را ندارند، مي بايست راهي بيابند که بتوانند منفعت و سود خود را افزايش دهند. در گذشته کشورهاي عضو اوپک معمولا همه نفت خام را استخراج نمي کردند با اين اميد که نفت خام در آينده ارزش بيشتري بيابد. با اين حال، با توجه به کاهش اساسي در تقاضا براي نفت خام، اين راهبرد ديگر نتيجه بخش نخواهد بود. در مقابل، کشورهاي عضو اوپک اکنون در تلاشند تا به جاي وقت تلف کردن تا زمان سقوط بيشتر بهاي نفت، تا جايي که مي توانند نفت خام توليد کنند و به فروش برسانند. اگر توليدکنندگان نفت خام با يکديگر رقابت کنند، بها به کلي کاهش خواهد يافت که اين شرايط ممکن است مصرف کنندگان را بار ديگر به خريد نفت خام ترغيب کند.
با اين حال، اين راهبرد نيز چندان موثر به نظر نمي رسد. با توجه به محدوديت هاي فني، توليدکنندگان نفتي نمي توانند به سادگي توليدات نفت خام خود را به طور ناگهاني افزايش دهند. توليدکنندگان مي توانند در افزايش قابليت ها براي استخراج و توليد نفت خام سرمايه گذاري کنند، اما مسئله کاهش تقاضا براي نفت خام توليدکنندگان را از سرمايه گذاري هاي اينچنيني باز مي دارد.
توجه به بهينه سازي
کشورهاي توليدکننده نفت خام براي کسب منفعت بيشتر از ميدان هاي نفتي بدون ناديده گرفتن سهميه بندي توافقي و يا ايجاد جنگ بر سر قيمت، مي توانند به بهينه سازي در توليد نفت خام توجه بيشتري داشته باشند تا بدين ترتيب هزينه توليد هر بشکه نفت خام را پايين آورند. از سوي ديگر، نرخ بازيافت متداول منابع نفتي 35 درصد است، اما به کارگيري شيوه هاي افزايش امکان بازيافت ذخاير نفتي، افزايش نفت بازيافتي را در پي خواهد داشت. طبق برآورد آژانس بين المللي انرژي، بکارگيري اين تکنيک ها در ميدان هاي نفتي بزرگ در سرتاسر جهان امکان استخراج 300 ميليون بشکه نفت خام اضافي را فراهم مي آورد که اين ميزان از کل ذخاير عربستان سعودي بيشتر است. اما توليدکنندگان نفت براي دسترسي به فناوري ها در اين زمينه مي بايست به سرمايه گذاري خارجي توجه بيشتري کنند. در حال حاضر در بيشتر کشورهاي توليدکننده نفت تنها شرکت هاي ملي نفت فعاليت مي کنند که دانش آنها در مورد فناوري هاي اينچنيني عمدتا کمتر از شرکت هاي خارجي است.
صادرکنندگان نفت خام همچنين مي توانند با کاهش مصرف در داخل کشور و افزايش سطح صادرات، سود بيشتري به دست آورند. کشورهاي توليدکننده نفت خام براي کاهش مصرف نفت، مي توانند به استفاده بيشتر از گاز طبيعي روي آورند و کمک هزينه هاي دولتي براي بنزين و گازوئيل را حذف نمايند. چنين سياست هايي همچنين کاهش آلودگي هاي دي اکسيد کربن را در کشورهاي توليدکننده نفت خام در پي خواهد داشت و در توليد انرژي هاي تجديدشدني- قابل بازيافت فضاي رقابتي ايجاد خواهد کرد.
تغيير رويه و ايجاد تنوع
اگر هيچ يک از راهبردهاي مطرح شده موثر نباشد، اما احتمال موفقيت راهبرد چهارم زياد است: توليدکنندگان نفت خام بايد در رويه اقتصادي خود تغييراتي ايجاد کنند و براي آينده اي که در آن تقاضا در بازار نفت کاهش شديدي خواهد داشت، آماده شوند. طبق تحقيق صورت گرفته توسط بانک جهاني، کشورهايي که صادرات متنوعي دارند، در بلند مدت سود بيشتري خواهند داشت؛ در حالي که وابستگي به کالاهاي محدود صادراتي، منفعت چنداني ندارد.
اما تعداد کشورهاي توليدکننده نفت خام که توانسته اند وابستگي خود را به صادرات نفت خام کاهش دهند، بسيار اندک است. اندونزي و مالزي به خوبي توانسته اند در توليدات خود تنوع ايجاد کنند، اما توليدات نفت خام و يا گاز هيچ يک از اين کشورها هيچگاه به اندازه توليدات نفت خام کشورهاي عضو اوپک بالا نبوده است. امارات متحده عربي نيز توانسته است سرمايه هاي خارجي را در زيرساخت ها، خدمات و تجارت جذب کند، اما وابستگي شديد اين کشور بر نيروي کار و مهارت هاي خارجي به اندازه اي زياد است که الگوبرداري از آن ممکن نيست.
نکته مهم اين است که کشورهاي عضو اوپک مي بايست در هر راهبردي که به کار مي گيرند، کاهش وابستگي به درآمدهاي نفتي را در نظر گيرند. علاوه بر اين، کاهش استفاده از توليدات نفتي به طور قابل توجهي به پاکسازي محيط زيست کمک مي کند. حتي از ديدگاه حافظت از محيط زيست، بهتر است بخش قابل توجهي از ذخاير نفتي، در زيرزمين باقي بماند.
کشورهاي عضو اوپک با تهديد جدي اقتصادي مواجه هستند، اما اگر بتوانند در رويه اقتصادي تغيير و در کالاهاي صادراتي تنوع ايجاد کنند، نه تنها از مهلکه جان سالم به در خواهند برد بلکه اقتصاد قدرتمندتري خواهند داشت.

نظرات بینندگان

ارسال نظر