صفحه نخست >> اجتماعی تعداد نظرات: 0

اتاق کرسي در خانه هاي ايراني

کرسي جايگاهي ويژه اي در فرهنگ و سنت ايراني داشته‌است و از لوازم آن به شمار مي رود . شب يلدا، يکي از جشن‌هاي سنتي ايرانيان در اوايل زمستان است که نقش کرسي در جمع کردن اعضاي خانواده به دور گرماي آن مشهود بوده‌است. جاي نشستن افراد در کنار کرسي به نقش شان در خانواده مرتبط است.

کد خبر: 509

 کرسي جايگاهي ويژه اي در فرهنگ و سنت ايراني داشته‌است و از لوازم آن به شمار مي رود . شب يلدا، يکي از جشن‌هاي سنتي ايرانيان در اوايل زمستان است که نقش کرسي در جمع کردن اعضاي خانواده به دور گرماي آن مشهود بوده‌است. جاي نشستن افراد در کنار کرسي به نقش شان در خانواده مرتبط است. معمولاً جايگاه بزرگسال‌ترين فرد خانواده آن پله‌اي از کرسي است که دورترين فاصله را از در اتاق دارد و جايگاه خردسالان جايي است که نزديک تر به در اتاق است. محيطي گرداگرد که اعضاي خانواده را در کنار هم و روبروي هم نگه مي‌دارد تا آنان با يک‌ديگر صحبت کنند و گرماي محبت يک‌ديگر را بچشند.
اتاق کرسي در مجموعه زمستان نشين و اغلب در گوشه‌هاي اين بخش که در و پنجره کمتري به حياط دارند، ساخته مي‌شده تا در زمستان با بستن در و پنجره‌ها بتوان آن را گرم کرد. در وسط اتاق، چال کرسي قرار داشته و ابعاد اتاق تابع ابعاد کرسي بوده، چون ديواره‌هاي آن براي تکيه دادن مورد استفاده قرار مي‌گرفته‌اند. اين فضا در همه خانه‌هاي اقليم سرد و کوهستاني وجود دارد. اين اتاق در مناطق پر شيب در پشت اتاق‌ها و داخل کوه کنده مي‌شده و فاقد پنجره بوده است.
اين بخش در خانه‌هايي که حياط بيروني داشتند،‌ گاه روي محور اصلي که شکم دريده يا چليپا بوده نيز قرار مي‌گرفته است. در خانه حيدرزاده تبريز اتاق کرسي الگوي شکم دريده دارد. که با توجه به استفاده اين اتاق در شب و در بخش‌هاي خصوصي خانه تزيينات مفصلي ندارد. در خانه پيرنيا در نايين اين اتاق با استقرار در محور اصلي، تزييناتي بسيار ظريف با لايه کاري گچي دارد.
کرسي
کرسي وسيله‌اي است که در بيشتر مناطق سرزمين ايران از ديرهنگام براي گرم ماندن در زمستان مورد استفاده قرار مي‌گرفته است. يک مکعب توخالي چوبي که فقط سقف و کف دارد را تصور کنيد که روي آن را با لحاف پنبه‌اي ضخيم و بزرگي بپوشانند و داخل آن منقلي بگذارند که حدود يک کيلو ذغال سرخ شده قرار دارد.
کرسي از چهارپايه اي (ميزي) از چوب به اندازه 1*1 متر و بيشتر و گاهي مستطيل تشکيل شده بود که حدود سه وجب بلندي داشته، روي آن را با لحافي بزرگ در اندازه هاي 4*4 يا 7*7 متر و گاهي بيشتر يا کمتر ميپوشاندند. سپس روي لحاف را با جاجيم، ترمه و يا چادر شب سفيد تزئين کرده و به تناسب بزرگي و کوچکي کرسي، مجمعه اي مسي براي قرار دادن چراغ، سماور و ظروف خوراکيها روي آن قرار مي دادند. اطراف کرسي را تشک و پشتي گذاشته و بزير آن مي نشستند.
کرسي شب يلدا
معمولا در خانه هاي طبقه متوسط و اعيان، دو کرسي موجود بود، يکي براي اهل خانه در اتاقي ديگر و يکي در اتاق پذيرايي براي مهمانان قرار داده مي شد. تشک پاي کرسي معمولا کوتاهتر اما پهن تر از تشک معمولي بود به طوري که با قرار گرفتن در چهار طرف کرسي، لبه ها روي هم نيافتاده و ناهموار و ناراحت نباشد.
آتش کرسي
در زير اين ميز و تشکيلاتي که وصفش رفت، يک منقل قرار مي گرفت که حرارت مطبوع زير کرسي را تامين ميکرد و آماده کردن آن هم روشي مخصوص به خود داشت. ابتدا ته و درزهاي منقلي را با گچ خيس کرده کاملا مي پوشاندند. سپس داخل آنرا خاکستر الک کرده مي ريختند و وسط خاکسترها را گود کرده، خاکه ذغال ريخته، آتش ذغال مي گذاشتند و باد مي زدند تا آتش ذغال به خاکه ذغال ها برسد سپس به آهستگي و ملايمت روي آنرا با کف گير خاکستر داده، خاکسترهاي دور منقل را به دور خاکه ها و آتش رو برگردانده، فشرده و صاف مي کردند. سپس منقل را براي از بين رفتن بوي ذغال مدتي در فضاي آزاد باقي گذاشته و سپس زير کرسي مي گذاشتند.
در الگوي کرسي، جريان گرمايشي بدن به گونه‌اي تنظيم مي‌شود که بدن از راه‌ پا گرما را دريافت و از طريق سر گرما را از دست مي‌دهد. اين جريان گرما در بدن باعث بکار افتادن عروق و تقويت سيستم دفاعي بدن مي‌شود. هر چند ساعت يکبار يک لايه از خاکستر روي آنرا پس زده، آتشش را تند مي کردند. اين روش آتش کردن مخصوص اولين منقلي بود که زير کرسي قرار داده مي شد، از اينجا به بعد، هربار منقل را "خاکه رو خاکه" مي کردند.
به اين ترتيب که آتش باقيمانده ته منقل را با خاک انداز برداشته، خاکه تازه در منقل ريخته، آتش را مجددا رويش مي ريختند و خاکستر مي دادند. يک مايه آتش ديگر، گلوله بود که از خاکه ذغال تهيه مي شد. به اين ترتيب که در تابستان، خاکه ذغالها را در طشت آبي مي ريختند، شن هاي آن که ته نشين مي شد، ذغال هاي روي آب مانده را جمع مي کردند و با دست به شکل گلوله هايي سفت و فشرده مانند کوفته برنجي درآورده و در آفتاب خشک مي کردند. دو سه تا از اين گلوله ها را در اولين آتش در ته منقل گذاشته، رويش را خاکه و آتش مي دادند و باقي مراحل به شکل مذکور اجرا مي شد.
چاله کرسي
چاله کرسي معمولا در ميان خانواده هاي بي بضاعت که توانايي تهيه منقل نداشتند مرسوم بود که البته شرط آن هم داشتن اتاقي بود که "زير پر" باشد و بتوان در آن چاله اي کند. اين چاله را در محل مورد نظر مي کندند دورش را گچ کشيده و صاف ميکردند و آتش را در آن درست کرده، کرسي را رويش بر مي گرداندند. (در اين روش لازم بود که ميز کرسي بر روي پايه هاي کناري بالا زده شود و پس از آماده شدن آتش سر جاي خود قرار گرفته و به اصطلاح برگردانده شود.) از آنجايي که اين شيوه بيشتر به کار فقرا مي آمد و اين خانواده ها توانايي دو جا آتش روشن کردن نداشتند، از داخل به وسط سقف کرسي قلابي نصب مي کردند که ديزي آبگوشت خود را که غذاي هر روزه ايشان بود بر آن آويخته، همان زير کرسي آنرا مي پختند.
کرسي شب چله
اين سيستم کرسي است که صدها بلکه هزاران سال است که ايرانيان را از گزند زمستان‌هاي بسيار سرد حفظ ‌کرده است.

چيدانه

نظرات بینندگان

ارسال نظر